Şevket Yusuf Tekindor
Motorinin pompa fiyatındaki vergi yükü, kullanılan fiyat ve ÖTV varsayımına göre yüzde 41,62 ile yüzde 44,66 arasında hesaplanıyor. Vergi tutarına litre başına alınan maktu ÖTV ile ÖTV dahil tutar üzerinden uygulanan yüzde 20 KDV giriyor.
Akaryakıt vergileri iki kalemden oluşuyor: litre başına sabit tutarlı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ve yüzde 20 oranındaki Katma Değer Vergisi (KDV). KDV, yalnızca vergisiz ürün bedelinden değil, bu bedele ÖTV eklendikten sonra oluşan toplam üzerinden hesaplanıyor.
Maktu ÖTV tutarı nasıl belirleniyor?
Motorindeki ÖTV, satış fiyatına bağlı bir yüzde olarak değil, her litre için belirlenmiş sabit bir tutar olarak alınıyor. Temmuz 2023’te yürürlüğe giren 7456 sayılı Kanun kapsamında bu tutar, Cumhurbaşkanı tarafından farklı bir oran belirlenmediği takdirde, her yıl ocak ve temmuz aylarında TÜİK’in açıkladığı son altı aylık Yİ-ÜFE oranına göre artırılıyor.
ÖTV sabit kaldığı için petrol fiyatı gerilediğinde pompa fiyatı içindeki payı yükseliyor; petrol fiyatı veya döviz kuru arttığında ise bu pay nispeten düşüyor.
KDV, ÖTV eklendikten sonra hesaplanıyor
KDV oranı yüzde 20. Pompa fiyatı içindeki KDV payı, iç yüzde hesabıyla satış fiyatının yaklaşık yüzde 16,67’sine karşılık geliyor. Hesaplama, vergisiz fiyatın üzerine ÖTV eklenmesinin ardından yapılıyor:
Pompa satış fiyatı = (Vergisiz fiyat + maktu ÖTV) × 1,20
Bu yöntemle her 1 TL ÖTV için ayrıca 20 kuruş KDV tahsil ediliyor. Örneğin litre başına 12 TL ÖTV uygulandığında, bu vergiye karşılık gelen KDV 2,40 TL oluyor.
İki örnek fiyat üzerinden litre ve depo hesabı
45 TL’lik pompa fiyatı ve 11,23 TL maktu ÖTV varsayımında, bir litre motorin için 7,50 TL KDV ve 11,23 TL ÖTV ödeniyor. KDV’nin 2,25 TL’si ÖTV üzerinden hesaplanıyor. Toplam vergi 18,73 TL, yani pompa fiyatının yüzde 41,62’si. Rafineri maliyeti, nakliye ve dağıtıcı ile istasyon payına kalan tutar ise 26,27 TL.
50 TL’lik pompa fiyatı ve 14 TL ÖTV varsayımında litre başına 8,33 TL KDV ile 14 TL ÖTV hesaplanıyor. KDV’nin 2,80 TL’si ÖTV kaynaklı; toplam vergi 22,33 TL’ye ve pompa fiyatının yüzde 44,66’sına ulaşıyor. Bu senaryoda 50 litrelik depo 2 bin 500 TL’ye dolarken, toplamın 1.116,50 TL’si vergi oluyor.
Ankara’da motorin fiyatını etkileyen unsurlar
Fiyat karşılaştırmasında Ankara’daki motorinin İstanbul veya İzmir’e göre litre başına ortalama 50 ila 80 kuruş daha pahalı olduğu belirtiliyor. Ankara’nın yakınında Kırıkkale Rafinerisi bulunmasına karşın, fiyatlandırmada esas alınan Akdeniz (CIF) ürün fiyatları ile iç kesimlere yönelik lojistik ve navlun tarifeleri, kentteki vergisiz baz fiyatı kıyı illerine kıyasla yükseltiyor.
KDV son aşamada eklendiğinden, lojistik kaynaklı fiyat farkı KDV hesabına da yansıyor.
