Şevket Yusuf Tekindor
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Emre Biçek’in geliştirdiği yapay zekâ destekli proje, hava koşulları ve kirliliğin güneş enerjisi üretimine etkisini analiz etmeyi hedefliyor. Proje, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı COP31’e kabul edildi.
Van’da güneş enerjisinden daha verimli yararlanılması amacıyla hazırlanan “Açıklanabilir Yapay Zekâ Tabanlı İklim ve Hava Kirliliği Duyarlı Güneş Enerjisi Tahmin ve Akıllı Enerji Yönetim Platformu” projesi, üniversitenin Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimince destekleniyor. Biçek projeyi altı ay önce hazırladı.
Sistem, Van’daki ve üniversite yerleşkesindeki güneş enerjisi santrallerinden elde edilen verilerle geliştirildi. Geleneksel tahminlerde kullanılan sıcaklık, nem, rüzgâr, bulutluluk ve güneşlenme süresi verilerine ek olarak havadaki toz, duman ve kirletici parçacıklar da değerlendiriliyor. Böylece güneş enerjisi üretiminin daha isabetli tahmin edilmesi amaçlanıyor.
Hava kirliliğinin ışınıma etkisi incelenecek
Antalya’da düzenlenen COP31’in 16 Kasım’daki oturumunda tanıtılacak projeyle, hava kirliliğinin güneş panellerine ulaşan ışınım üzerindeki etkisinin belirlenmesi planlanıyor. Biçek, güneş panellerinin üretiminin yalnızca güneşli ya da bulutlu havaya bağlı olmadığını; toz, duman ve kirliliğin de üretimi doğrudan etkileyebildiğini belirtti.
Biçek, bulut bulunmayan bir günde bile havadaki yoğun toz ve kirletici parçacıkların güneş ışınlarının bir bölümünün panellere ulaşmasını engelleyebileceğini, bu nedenle beklenen miktarda enerji üretilemeyebileceğini anlattı. Projede meteorolojik verilerle hava kirliliği bilgilerinin birlikte ele alınarak daha kapsamlı ve güvenilir tahminler oluşturulması hedefleniyor.
Tahminin nedeni de açıklanacak
Biçek, sistemin yalnızca üretim tahmini vermesini değil, tahminin hangi etkenlerden kaynaklandığını da göstermesini istediklerini söyledi. Örneğin üretimin düşeceği öngörülürse bunun sıcaklık, bulutluluk ya da hava kirliliğiyle ilişkisi anlaşılabilecek. Biçek’e göre enerji gibi önemli bir alanda sistemin sonuçlarının yanı sıra bu sonuçlara nasıl ulaştığının da bilinmesi gerekiyor.
Üniversite yerleşkesindeki güneş panelleri üzerinden sistemin saatlik enerji üretimi ve tüketimini değerlendirmesi planlanıyor. Üretimin yüksek olduğu saatlerde, fazla enerji gerektiren işlemlerin yapılmasını önerebilecek. Panellerde beklenmedik verim düşüşü görülürse temizleme ya da teknik durumlarının kontrol edilmesi yönünde öneriler sunması da hedefleniyor. Böylece enerji kayıplarının azaltılması ve mevcut enerjinin daha verimli kullanılması amaçlanıyor.
İlk uygulama üniversite yerleşkesinde planlanıyor
Projenin ilk uygulamalarının Van YYÜ yerleşkesinde hayata geçirilmesi öngörülüyor. Bu aşamada meteorolojik veriler, hava kalitesi bilgileri ve enerji tüketim verileri bir araya getirilecek; yapay zekâ modelleri geliştirilerek platform üzerinden izlenebilir hale getirilecek. Kullanıcıların tahmini üretimi, olası verim kayıplarını ve enerji yönetimi önerilerini sistemden görebilmesi planlanıyor.
Biçek, hedefin uygulamayı üniversiteyle sınırlı tutmamak olduğunu belirtti. İlerleyen dönemlerde platformun hastanelerde, kamu kurumlarında, sanayi tesislerinde ve güneş enerjisi santrallerinde de kullanılmasını amaçladıklarını ifade etti.
