Şevket Yusuf Tekindor
Zafer Çarşısı’nın kitapçıları, Sakarya Caddesi’nin sosyal yaşamı ve Cebeci’deki fakülte kantinleri, 1970’lerde Ankara’da üniversite öğrencilerinin bir araya geldiği başlıca adresler arasındaydı.
Bugün kafelerle anılan Ankara’nın öğrenci yaşamı, 1970’lerin ortasında kitapçılar, pastaneler, çay ocakları ve fakülte kantinleri çevresinde şekilleniyordu. 1976’da üniversitede okuyan gençler için Kızılay, Cebeci ve ODTÜ yerleşkesi farklı buluşma alanları sunuyordu.
Akademik araştırmalar ve sözlü tarih anlatıları, bu mekânların aynı gruplar tarafından aynı biçimde kullanılmadığını gösteriyor. Kitap almak, sergi gezmek, arkadaşlarla çay içmek ve güncel konuları konuşmak kentteki öğrenci buluşmalarının parçalarıydı.
Zafer Çarşısı kitap ve kültür çevrelerini buluşturuyordu
Kızılay’da, Atatürk Bulvarı üzerindeki Zafer Çarşısı; kitapçıları ve sergi alanıyla alışverişin ötesinde bir buluşma noktasıydı. Öğrencilerin yanı sıra yazarlar ve farklı düşünce çevrelerinden kişiler de çarşıda bir araya geliyordu.
2021’de İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi’nde yayımlanan araştırmada, çarşının 1970’lerde Ankara’nın önemli sosyal mekânlarından biri olduğu aktarılıyor. Kitapçılar ve çay ocağı, öğrencilerle aydınların buluşup konuşmasına imkân sağlıyordu. Nadir Avşaroğlu’nun Ankara’nın Pasajları çalışmasındaki anılar da kitapçıların ve güzel sanatlar galerisinin gençler açısından önemini anlatıyor.
Sakarya Caddesi kitapçıları ve işletmeleriyle öne çıkıyordu
1970’lerde Sakarya Caddesi, bugünkü yeme içme kimliğinin yanı sıra kitapçıları ve sosyal alanlarıyla da biliniyordu. Bilgi, Hat ve Tarhan kitabevleri, öğrencilerin ve kitap meraklılarının uğradığı adresler arasındaydı. Çevredeki lokantalar, büfeler ve başka işletmeler de Kızılay’da geçirilen zamanın parçasıydı.
Ankara’nın kentleşme ve beslenme kültürünü ele alan akademik bir araştırma, Sakarya çevresindeki değişimi inceliyor; caddenin uygun fiyatlı yeme içme işletmeleriyle özellikle 1980’lerde belirginleştiğini kaydediyor. Bu nedenle bugünkü görünümü 1976’ya doğrudan taşımak mümkün değil; bölge o dönemde de kitap ve sosyal yaşam açısından önem taşıyordu.
Cebeci’de kampüs ve çevredeki pastaneler buluşma alanıydı
Ankara Üniversitesi’nin Cebeci çevresinde fakülte kantinleri, öğrenci yurtları ve yakındaki pastaneler ders dışı buluşmalara ev sahipliği yapıyordu. Siyasal Bilgiler Fakültesi de bölgenin üniversite yaşamında öne çıkan yapılarındandı.
Nihan Durna’nın 2022’de yayımlanan Ankara’nın Bellek Mekânları: Seksen Yıllık Bir Dönüşümün Sözlü Tarih Denemesi başlıklı çalışması, eski Ankara’daki buluşma alışkanlıklarını tanıklıklarla ele alıyor. Araştırmadaki bir görüşmeci, üniversite yıllarında Cebeci’deki pastanelerde ve okula yakın yerlerde arkadaşlarıyla buluştuğunu anlatıyor.
Cebeci’nin öğrenci kimliği, dönemin siyasi gelişmelerinden ayrı değildi. 1960’ların sonu ve 1970’lerde üniversite çevresi, öğrenci hareketleri ve fikir tartışmalarının önemli merkezlerinden biri oldu.
Kızılay’daki Piknik farklı kesimlerden müşterileri ağırlıyordu
Tuna Caddesi’ndeki Piknik, 1953’te Reşat ve Vahit İnat kardeşler tarafından açıldı. Sandviçleri, yiyecekleri ve hizmet anlayışıyla tanınan işletmenin müşterileri arasında öğrencilerin yanı sıra siyasetçiler, diplomatlar ve farklı mesleklerden Ankaralılar da bulunuyordu.
Yalçın Ergir’in derlediği tarihî fotoğraf ve anlatılarda aktarılan bu çeşitlilik, Piknik’i yalnızca öğrencilere hizmet veren bir yer olarak tanımlamayı mümkün kılmıyor. Bununla birlikte işletme, 1970’lerin Kızılay’ındaki gündelik sosyal yaşamın örneklerinden biriydi.
ODTÜ’de buluşmalar kampüs yaşamının parçasıydı
Öğrenci buluşmaları yalnızca şehir merkezinde gerçekleşmiyordu. Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde fakülte kantinleri, yemekhane ve ortak kullanım alanları, yerleşkedeki sosyal yaşamın önemli parçalarıydı.
Atatürk Ansiklopedisi’nin ODTÜ tarihine ilişkin çalışmasına göre üniversitenin öğrenci sayısı 1970’te 6 bin 48’e ulaştı. Tarihsel kayıtlarda, öğrencilerin 1973’te yemek fiyatlarını protesto etmek amacıyla kafeteryayı dört gün boykot ettiği de yer alıyor. Bu olay, yemekhanenin ortak öğrenci gündemlerinin de yaşandığı alanlardan biri olduğunu gösteriyor.
Ankara’nın öğrenci buluşma haritası zamanla değişti
Zafer Çarşısı ve Sakarya Caddesi 1970’lerde öne çıkarken, Ankara’nın başka sokaklarının bugünkü sosyal işlevleri sonraki yıllarda belirginleşti. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi’ndeki çalışma, Yüksel ve Karanfil sokaklarının bugünkü anlamda özellikle 1980’lerin sonu ve 1990’larda canlandığına dikkat çekiyor.
Kızılay’daki bazı kitapçılar, pastaneler ve çay ocakları zaman içinde kapanırken, kimi bölgeler farklı işletmelerin yoğunlaştığı alanlara dönüştü. 1970’lerin öğrenci yaşamı tek bir sokak ya da mekânla sınırlı değildi: Zafer Çarşısı kitap ve kültür çevrelerini, Sakarya kent merkezindeki sosyal hayatı, Cebeci ise üniversite çevresindeki arkadaşlık ve tartışmaları temsil eden adresler arasındaydı.
