Angaralı
Ankara’nın merkezindeki Gençlik Parkı, Cumhuriyet’in ilk yıllarında İncesu Deresi’nin taşkın sahasında kalan geniş ve bataklık bir arazinin dönüştürülmesiyle kuruldu. Alanın bir bölümünde park öncesinde Ay-yıldız adlı futbol sahası da bulunuyordu.
Bugün Ulus ile Sıhhiye arasında, Ankara Garı’nın karşısında yer alan Gençlik Parkı’nın bulunduğu alan yaklaşık bir asır önce farklı bir görünüme sahipti. Akademik çalışmalarda yaklaşık 28 hektarlık bölge, İncesu Deresi’nin taşkın sahası ve bataklık olarak tanımlanıyor.
Ankara Büyükşehir Belediyesinin tarih çalışmalarında da park arazisi, kentin bataklık bölgelerinden biri olarak aktarılıyor. Bununla birlikte bölgenin tamamı kullanılmayan bir arazi değildi: Belediye kaynaklarına göre bir bölümünde park yapılmadan önce Ay-yıldız adıyla anılan bir futbol sahası vardı.
İstasyon ile eski şehir merkezi arasındaki bataklık
Gençlik Parkı’nın konumu, Ankara Garı ile eski şehir merkezi arasında bulunması nedeniyle önem taşıyordu. Ankara Büyükşehir Belediyesinin yayımladığı Bir Zamanlar Ankara kitabında bölge, eski kaynaklarda “istasyonla şehir arasındaki bataklık arazi” olarak tarif ediliyor.
Bataklık alan, yalnızca görünümüyle değil, halk sağlığı açısından da sorun yaratıyordu. Aynı çalışmada, bölgede üreyen sivrisineklerin yaz aylarında Ankara’da ciddi rahatsızlığa yol açtığı belirtiliyor. Demiryoluyla kente gelenler, gar çıkışından merkeze ilerlerken bu arazinin yanından geçiyordu.
İncesu Deresi’nin taşkın sahası
Park alanının bataklık karakteri, Ankara’nın bugün büyük ölçüde görünmez hale gelen su sistemiyle ilişkiliydi. Akademik çalışmalara göre burası İncesu Deresi’nin taşkın sahasında kalıyor, su akışı ve yağışlar nemli alanlar oluşmasına neden oluyordu.
Park yapılmadan önceki su birikintileri, düzenlenmiş bir rekreasyon alanının parçası değil, doğal drenaj ve taşkın koşullarının sonucuydu. Projeyle birlikte kontrolsüz su ve bataklık alanı dönüştürülürken, su parkın planlı peyzajının bir unsuru haline getirildi.
Jansen’in yeşil alan planı ve Leveau’nun uygulama projesi
Ankara’nın imarı için hazırlanan Hermann Jansen Planı 1929’da kabul edildi ve 1930’lu yıllarda uygulanmaya başlandı. Plan, konut ve yolların yanı sıra parkları, spor alanlarını ve yeşil koridorları da yeni başkentin önemli parçaları arasında görüyordu.
Jansen’in tasarımında Gençlik Parkı yaklaşık 260 dekar büyüklüğünde planlanmıştı. Projede yaklaşık 35 dekarlık büyük bir havuz da yer alıyordu. Ancak uygulama, ilk tasarımla sınırlı kalmadı: Belediye kaynaklarına göre park Jansen tarafından tasarlandı, daha sonra Theo Leveau tarafından yeniden ele alındı ve uygulama projeleri Bayındırlık Bakanlığınca hazırlandı.
Akademik araştırmalara göre Bayındırlık Bakanlığı 1936’da Jansen’in projesi yerine, kurum bünyesinde çalışan şehirci ve peyzaj mimarı Leveau’nun projesini uygulamaya karar verdi. İki tasarımın ana yaklaşımı benzer olsa da geometrik düzenlemeler ve göl tasarımı bakımından farklılıkları vardı.
İnşaat 1936’da başladı, park 1943’te açıldı
Gençlik Parkı’nın yapım çalışmaları 1936’da başladı. Ankara Büyükşehir Belediyesinin tarih çalışmasında, inşaat kapsamında çay bahçeleri, açık hava halk tiyatrosu ve çocuk bahçesi gibi alanların oluşturulmasına başlandığı aktarılıyor.
Ekonomik koşullar ve İkinci Dünya Savaşı döneminin etkileri nedeniyle çalışmalar uzadı. Park, 19 Mayıs 1943’te düzenlenen törenle hizmete açıldı. Bataklık ve taşkın alanı olarak bilinen bölge; göl, yürüyüş yolları, ağaçlar, eğlence ve spor alanlarıyla büyük bir kent parkına dönüştü.
Su, parkın merkezindeki göle dönüştü
Dönüşümün dikkat çeken yanı, bataklığın ortadan kaldırılmasının suyun bütünüyle bölgeden çıkarılması anlamına gelmemesiydi. Kontrolsüz taşkın suyu düzenlenirken parkın merkezine büyük bir yapay göl yerleştirildi. Böylece su, taşkın ve sivrisinekle anılan alanın değil, kent yaşamı ve dinlenme amaçlı parkın bir parçası oldu.
Parkın sonraki dönemlerinde lunapark, gazinolar ve minyatür tren de eklendi. Lunapark 1951’de, TCDD tarafından kurulan minyatür tren sistemi ise 1957’de hizmete girdi.
