Angaralı
Ankara’da bazı kişiler kar yağışından önce havanın kokusunun değiştiğini ya da daha keskin ve temiz hissedildiğini söylüyor. Soğuk, koku moleküllerinin yayılımını ve burundaki duyusal algıyı etkileyebiliyor; ancak bu his tek başına kar yağışını öngörmeye yetmiyor.
Kar öncesinde özel bir koku oluşuyor mu?
Kar kokusu diye tanımlanan deneyim, her zaman havada yeni bir kimyasal kokunun ortaya çıkması anlamına gelmiyor. Soğukta çevredeki bazı maddeler daha az koku molekülü yayıyor. Toprak, bitki ve sokak kokularının zayıflaması, havanın daha temiz ya da kokusuz algılanmasına yol açabiliyor.
Bu duyusal değişim kar yağışı olmadan görülen soğuk ve kuru havalarda da yaşanabilir. Dolayısıyla farklı bir hava hissi gerçek olsa bile yaklaşan karın kesin işareti sayılmaz.
TÜBİTAK açıklaması: Soğuk, koku algısını değiştirebilir
TÜBİTAK’ın Bilim ve Teknik dergisinde 29 Aralık 2021’de yayımlanan “Kış Mevsiminde Neden Daha Az Koku Algılarız?” başlıklı yazısına göre sıcaklık, havadaki koku moleküllerinin yayılımını etkiliyor. Soğuk havada bazı uçucu bileşiklerin buharlaşması azalırken nem ve hava hareketleri de kokuların taşınmasında rol oynuyor.
Trigeminal sinir, yüzde sıcaklık, dokunma ve ağrı gibi duyuların algılanmasına katkıda bulunuyor. Mentollü ürünlerin serinlik, acı biberin ise yanma hissi oluşturması bu sinirin işlevlerine örnek. Düşük sıcaklık ve nem gibi koşullar siniri uyarabiliyor; beyin de bu duyusal değişimi kimi zaman kokuyla bağlantılı bir deneyim olarak yorumlayabiliyor. Bu, karın kendine özgü bir koku molekülünün algılandığı anlamına gelmiyor.
Ankara’da kar ihtimali nasıl değerlendirilir?
Kar yağışı olasılığını anlamak için sıcaklık, nem, yağış sistemleri ve atmosferin farklı yüksekliklerindeki sıcaklık koşulları birlikte ele alınmalı. Sıcaklığın belirgin biçimde düşmesi, yağış getiren bulutların yaklaşması ve soğuk hava kütlelerinin bölgeye ulaşması değerlendirmede önem taşıyor. Ancak bulutlanma ya da yüksek nem tek başına kar yağacağını göstermez.
Karın yere ulaşması için atmosferin bulutlardan yüzeye uzanan sıcaklık yapısı belirleyici. Kar taneleri sıcak bir hava tabakasından geçerken eriyip yağmura dönüşebilir; bazı koşullarda ise yüzey sıcaklığı sıfırın biraz üzerinde olsa bile kar görülebilir. Yoğun yağışın oluşturduğu soğuma da karın daha alçak seviyelere ulaşmasına yardımcı olabilir. Bu nedenle Ankara’da termometrenin 1 veya 2 derece göstermesi kar yağışını kesin olarak dışlamaz.
Yükselti ve yerel koşullar, yağış türünün ilçeler veya semtler arasında farklılaşmasına neden olabilir. Ankara’da yüksek kesimlerde kar görülürken daha alçak ve sıcak bölgelerde yağmur yağması mümkün. Yağışın şiddeti, hava kütlesinin sıcaklığı ve rüzgâr da karın oluşumunu ve yerde tutunmasını etkiler; yalnızca rakıma bakarak belirli bir mahalle için kesin tahmin yapılamaz.
Kar ihtimalini izlerken Meteoroloji Genel Müdürlüğünün güncel saatlik tahminleri, uyarıları ve radar bilgileri birlikte değerlendirilebilir. Saatlik tahminlerde hava olayı, sıcaklık, hissedilen sıcaklık, bağıl nem ile rüzgâr yönü ve hızı yer alıyor. Radar yağış sistemlerinin konumu ve hareketi hakkında bilgi verse de tespit edilen yağışın her noktaya kar olarak düşeceğini garanti etmiyor.
Kar kokusu, yağmur sonrası toprak kokusundan farklı
Yağmurdan sonra hissedilen toprak kokusunun kaynaklarından biri, topraktaki bazı mikroorganizmaların ürettiği geosmin adlı bileşik. Yağmur damlalarının toprak ve yüzeylerle etkileşmesi bu kokuların havaya taşınmasını kolaylaştırabiliyor. Fırtınalı yağışlardan önce hissedilen keskin kokularda ozonun da rolü olabiliyor.
Kar öncesinde tarif edilen temiz, keskin veya metalik hava algısı ise çoğunlukla düşük sıcaklık ve koku algısındaki değişimlerle ilişkilendiriliyor. Bu deneyimi doğrudan geosmin ya da ozonla açıklamak doğru değil.
Kar öncesindeki sessizlik güvenilir bir işaret değil
Havanın kar yağışından önce sessizleştiği yönündeki gözlem, tek başına güvenilir bir tahmin yöntemi değil. Rüzgârın azalması ve insan faaliyetlerindeki değişiklik çevrenin daha sessiz hissedilmesine yol açabilir. Kar örtüsü oluştuktan sonra gözenekli yapı seslerin yayılımını ve yansımasını etkileyebilir; yağış öncesindeki sessizlik hissiyle kar sonrası akustik değişim aynı şey değildir.
Kar kokusu hissinin bilimsel açıklaması var
Soğuk havanın burunda oluşturduğu farklı duyum ve çevredeki kokuların azalması algılanabilir değişimlerdir. Ancak bunların kar yağışından önce mutlaka ortaya çıkacağına ya da yağışı belirli bir süre önceden haber vereceğine dair güvenilir bir yöntem bulunmuyor. Ankara’da kar ihtimalini değerlendirmek için burundan çok meteorolojik ölçümlere ve resmî tahminlere bakmak gerekiyor.
