Şevket Yusuf Tekindor
Ay, 26 Ekim 2026’da dolunay evresine ulaştı; Dünya’ya en yakın konumu olan yerberiye ise 28 Ekim’de geçecek. Bu iki tarihin farklı olmasının nedeni, Ay’ın aydınlanma evresiyle yörüngesindeki konumunun farklı astronomik süreçlere bağlı olması.
Dolunay ve yerberi neden aynı güne denk gelmiyor?
TÜBİTAK’ın 2026 gök olayları takvimine göre Ay, 26 Ekim Pazartesi günü dolunay oldu. 28 Ekim Çarşamba günü ise Dünya’ya en yakın noktasından geçecek. 27 Ekim Salı, iki olayın arasına denk geliyor.
Dolunay, Güneş, Dünya ve Ay’ın birbirlerine göre konumuyla; yerberi ise Ay’ın Dünya çevresindeki eliptik yörüngesiyle ilgili. Bu nedenle iki olayın aynı gün gerçekleşmesi gerekmiyor.
Dolunay nasıl oluşuyor?
Dolunay evresinde Dünya, Güneş ile Ay arasında bulunur ve Ay’ın Dünya’ya dönük yüzü Güneş ışığıyla aydınlanır. Bu görünüm, Ay’ın Dünya’ya en yakın noktada olduğu anlamına gelmez; Ay yörüngesinin farklı noktalarındayken de dolunay olabilir.
Ay’ın evre döngüsü yaklaşık 29,5 gün, Dünya çevresindeki yörünge turu ise yaklaşık 27,3 gün sürüyor. Bu iki sürenin farklı olması, dolunay ve yerberi tarihlerinin her ay aynı biçimde örtüşmemesinin nedenleri arasında yer alıyor.
Ay 28 Ekim’de Dünya’ya ne kadar yaklaşacak?
TÜBİTAK verilerine göre Ay, 28 Ekim 2026’da Dünya’dan yaklaşık 364 bin 408 kilometre uzakta olacak. Ay’ın yörüngesi tam bir çember olmadığı için iki gök cismi arasındaki uzaklık sürekli değişiyor. Dünya’ya en yakın konuma yerberi, en uzak konuma ise yeröte deniyor.
Ekim takviminde 1 Ekim için yerberi uzaklığı 369 bin 335 kilometre, 17 Ekim’deki yeröte uzaklığı 404 bin 643 kilometre olarak veriliyor. 26 Ekim dolunay tarihi olarak kaydedilirken, 28 Ekim yerberisi için uzaklık 364 bin 408 kilometre. Ay’ın 17 Ekim’deki en uzak konumu ile 28 Ekim’deki en yakın konumu arasındaki fark 40 bin kilometreden fazla.
Ay daha büyük mü görünecek?
Ay Dünya’ya yaklaştıkça gökyüzündeki görünür büyüklüğü bir miktar artıyor; ancak bu değişim çıplak gözle kolayca fark edilecek kadar belirgin olmayabilir. Dolunayın yerberi tarihine yakın gerçekleşmesi, “Süper Ay” ifadesini gündeme getiriyor.
NASA’nın açıklamalarında Süper Ay, dolunayın Ay’ın Dünya’ya en yakın konumunda ya da bu konuma yakın bir zamanda gerçekleşmesi için kullanılan yaygın bir ifade olarak tanımlanıyor. Terimin kesin sınırları konusunda kabul edilmiş tek bir astronomik tanım bulunmuyor. Ay’ın yaklaşması, gökyüzünde olağanüstü büyüklükte görüneceği anlamına gelmiyor.
Ekim ayında takvimdeki diğer gök olayları
TÜBİTAK’ın 2026 Ekim gök olayları takviminde gezegenlerin konumları ve meteor yağmurları da yer aldı. Satürn 4 Ekim’de karşı konuma ulaştı. Merkür ve Venüs ayın ilk günlerinde gün batımından sonra kısa süreliğine gözlemlenebilirken Mars ve Jüpiter gece yarısından sonraki saatlerde gökyüzünde yer aldı.
Orionid Gök Taşı Yağmuru, 21 Ekim’i 22 Ekim’e bağlayan gece en yüksek etkinliğine ulaştı. Halley Kuyruklu Yıldızı’nın geride bıraktığı parçacıklardan kaynaklanan yağmurda, uygun koşullarda saatte 20’ye kadar gök taşı görülebileceği belirtildi.
Ay nasıl gözlemlenebilir?
Ay’ın yerberiye yaklaştığı 27 ve 28 Ekim geceleri, görünür büyüklük ile Dünya’ya uzaklık arasındaki ilişkiyi gözlemlemek isteyenler için ilgi çekici olabilir. Ay’ı izlemek için teleskop gerekmiyor; dürbün veya teleskop yüzey ayrıntılarını daha belirgin görmeye yardımcı olabilir.
Gözlem saatleri ve Ay’ın ufuk üzerindeki konumu şehre göre değişiyor. Bulutluluk ve diğer hava koşulları da gözlem imkânını etkileyebiliyor. Dolunay Ay’ın görünümünü, yerberi ise Dünya’ya uzaklığını ifade ediyor.
