Kadir Polat Toban
Ankara Devlet Opera ve Balesi’nin (ADOB) yeni prodüksiyonuyla 12 yıl aradan sonra başkente dönen Coppélia, 7 Kasım 2026’da Ulus’taki tarihi Opera Sahnesi’nde prömiyer yaptı. Léo Delibes’in 156 yıllık eseri, üç perdelik temsilin sonunda izleyiciler tarafından ayakta alkışlandı.
Saat 20.00’de başlayan gösteri, 2026-2027 sanat sezonunda ADOB repertuvarına katılan yeni yapımın ilk temsili oldu. Coppélia, Ankara’da en son 2014’te sahnelenmişti. Prömiyerde Swanilda’yı Sultan Erol, Franz’ı İlhan Durgut, oyuncak ustası Coppelius’u Hakan Odabaşı, mekanik bebek Coppélia’yı ise Nilay Tahiroğlu canlandırdı.
Yapımın sahnelemesini, koreografik temeli Macar bale sanatçısı Gyula Harangozó’nun 1953 tarihli yorumuna dayanan eserde, Harangozó’nun oğlu Gyula György Harangozó üstlendi. Orkestrayı Artun Hoinic yönetti; dekor, kostüm ve ışık tasarımlarında ADOB sanatçıları görev aldı.
Üç perdede kasaba yaşamı ve mekanik bebeğin sırrı
Polonya’daki küçük bir kasabada geçen Coppélia; aşk, kıskançlık ve merakı, mekanik bir bebeğin yol açtığı komik yanlış anlaşılmalarla bir araya getiriyor. Gerçek bir insan sanılan kurmalı oyuncak Coppélia, eserin 19. yüzyıldan bugüne uzanan insan ve teknoloji temasının merkezinde yer alıyor.
Ulus’taki Opera Sahnesi’nde gerçekleşen prömiyerde toplu danslar, karakterlerin mizahi karşılaşmaları ve renkli sahne tasarımları öne çıktı. İlk perdede kasaba gençleri arasındaki kıskançlık ve rekabet anlatılırken, ikinci perde Coppelius’un mekanik oyuncaklarla dolu atölyesinde geçti. Son bölümde yanlış anlamalar çözüldü ve kasaba halkı kutlamalar için bir araya geldi. Temsil sonunda sahneye çıkan sanatçıları izleyiciler ayakta selamladı.
Prömiyer kadrosunda kimler yer aldı?
ADOB’un 7 Kasım tarihli temsil programında Swanilda rolü Sultan Erol’a, nişanlısı Franz İlhan Durgut’a, Coppelius Hakan Odabaşı’na ve mekanik bebek Coppélia Nilay Tahiroğlu’na verildi. Swanilda, Franz’ın gizemli bir kıza ilgi göstermesiyle kıskançlık yaşarken, Coppélius’un evine girince bu kişinin mekanik bir bebek olduğunu keşfediyor. Franz ise hayranlık duyduğu kişinin oyuncak olduğunu bilmeden ona yaklaşmaya çalışıyor.
Prömiyerde Swanilda’nın altı arkadaşını Beril Baştürk, Serapsu Yaşar, Lara Veli, Deniz Derelioğlu, Begüm Öztürk ve Aysu Begüm Sucuoğlu canlandırdı. Altı erkek arkadaş rolünde Berkay Saraçoğlu, Kutay Yaşar, Bilal Kılıçaslan, Ege Sarıoğlu, Bartucan Şimşir ve Alperen Dağ sahne aldı.
Ezgi Durgut Polonyalı Kız’ı, Murat Romaner Polonyalı Erkek’i, Buğrahan Alnıaçık Macar Subay’ı oynadı. Diğer rollerde Çağdaş Yurdakul, Natalia Cherednychenko, Tarkan Serengül, Özge Uyal, Taner Oğuzhan, Günay Güllü, Uluç Aytan, Cansın İravul, Gökdağ Kurnaz, Anıl Hüseyin Acar ve Bartucan Şimşir görev aldı. Çocuk rollerini Mert Külah, Eymen Ulum, Efe Özyağcı, Kıvanç Tekin, Kadir Berk Ünal ve Mustafa Yaşam Çiftçi üstlendi; Mazurka danslarında da farklı dansçı grupları yer aldı.
İlk perdede mendille başlayan kıskançlık
Hikâye, Galiçya sınırı yakınlarındaki küçük bir Polonya kasabasında, yeni çanın açılış töreni ve dans yarışması hazırlıkları sırasında başlıyor. Çan dökümcüsünün kızı Swanilda, yarışma için diktiği elbiseyi arkadaşlarına gösterirken kasabanın gençleri, oyuncak ustası Coppelius’un penceresinde oturan gizemli bir kıza ilgi duyuyor.
Gençlerin dansına Swanilda’nın nişanlısı Franz da katılıyor. Penceredeki kızın aşağı attığı mendili Franz alınca Swanilda kıskanıp meydandan ayrılıyor. Merakına yenik düşen Swanilda ve arkadaşları, Coppelius’un düşürdüğü anahtarı bulup ustanın evine gizlice giriyor.
Atölyede Coppélia’nın gerçek kimliği ortaya çıkıyor
Coppelius’un atölyesinde mekanik oyuncakları inceleyen Swanilda, Franz’ın hayran kaldığı kızın canlı biri değil, kurmalı bir bebek olduğunu anlıyor. Usta eve dönünce arkadaşları telaşlanıyor; Swanilda ise yakalanmamak için Coppélia’nın kıyafetlerini giyip maskesini takarak onun yerine geçiyor.
Gerçeği fark eden Coppelius, başlangıçtaki öfkesinin ardından Swanilda’yla anlaşarak Franz’a ders vermeyi planlıyor. Bacadan atölyeye giren Franz, karşısındaki kişinin oyuncak değil Swanilda olduğundan habersiz ona ilgi gösteriyor. Swanilda maskesini çıkarınca Franz’ın hayran olduğu kızın mekanik bir bebek olduğu anlaşılıyor.
Kasaba kutlamayla hikâyeyi tamamlıyor
Son perdede kasaba halkı çanın açılış töreni için yeniden meydanda toplanıyor. Franz, elinde oyuncak bebekle ortaya çıkınca gençler şaşırıyor; ardından Swanilda’dan özür diliyor ve ikili barışıyor. Coppelius, atölyesine izinsiz girilmesi nedeniyle oluşan zararın karşılanmasını istiyor. Belediye başkanının tazminatı ödemesiyle ustanın şikâyeti çözüme kavuşuyor. Kutlamalar ve dans yarışmasıyla eser sona eriyor.
1870’te Paris’te başlayan bale yolculuğu
Coppélia’nın dünya prömiyeri 25 Mayıs 1870’te Paris Operası’nın Salle Le Peletier binasında yapıldı. Müziği Fransız besteci Léo Delibes’e, ilk yapımın koreografisi Arthur Saint-Léon’a, librettosu Charles Nuitter’a aitti. Eserin özgün adı “Coppélia ou La Fille aux Yeux d’Émail” olarak kaydedildi.
E.T.A. Hoffmann’ın “Der Sandmann” öyküsünden esinlenen bale, mekanik insan ve gerçeklik tartışmalarını mizahi bir sahne anlatısına taşıdı. İlk biçimi iki perde ve üç tablodan oluşuyordu; Ankara’daki 2026 yapımı ise üç perdeli. Dünya prömiyerinde Swanilda’yı Giuseppina Bozzacchi, Franz’ı ise dönemin bale geleneği kapsamında kadın dansçı Eugénie Fiocre canlandırdı. Eser daha sonraki yıllarda farklı koreograf yorumlarıyla dünyanın çeşitli sahnelerine yayıldı.
Türkiye prömiyeri 1961’de Ankara’da yapıldı
ADOB’un 2026-2027 sezonu eser kitapçığına göre Coppélia’nın Türkiye prömiyeri 28 Ocak 1961’de Ankara’da gerçekleşti. Kitapçıkta, Cüneyt Gökçer’in “Sanat Şehri Ankara” başlıklı arşiv yazısı ile dönemin bale fotoğrafları da yer alıyor. Arşiv fotoğraflarından birinin açıklamasında, 1961’de Swanilda rolünü Binay Okurer’in canlandırdığı belirtiliyor.
Başkentte farklı dönemlerde yeniden sahnelenen eser, 2014’teki temsillerinin ardından 7 Kasım 2026’daki prömiyerle 12 yıl sonra repertuvara döndü. Böylece Ankara’daki yeni yapım, Türkiye’deki ilk gösteriminden yaklaşık 65 yıl sonra eseri yeni bir sanatçı kuşağıyla buluşturdu.
1953 tarihli Harangozó yorumu Ankara’da
2026 yapımının koreografik kökleri Gyula Harangozó’nun üç perdelik yorumuna dayanıyor. Bu yorumun prömiyeri 24 Nisan 1953’te, günümüzde Erkel Tiyatrosu olarak bilinen Budapeşte sahnesinde yapıldı. Macaristan Devlet Operası arşivindeki bilgilere göre 1953 yapımı, eserin müzik ve dramatik yapısını yeni bir sahne düzeniyle ele aldı; müzik düzenlemesini Jenő Kenessey hazırladı.
Ankara’daki prodüksiyonu Harangozó’nun oğlu Gyula György Harangozó sahneye koydu, koreografi asistanlığını Blanka Rotterné Fajth üstlendi.
