Kadir Polat Toban
Cumhuriyet’in ilk yıllarında bugünkü Kızılay’ın bulunduğu Yenişehir, bahçeli villaları ve müstakil evleriyle Ankara’nın öne çıkan seçkin yerleşim alanlarından biriydi. Sıhhiye ile Kızılay arasındaki Atatürk Bulvarı çevresinde gelişen bu konut bölgesi, kentin büyümesiyle zaman içinde ticaret ve iş merkezine dönüştü.
Yenişehir’de ilk modern konutlar
Ankara’nın başkent ilan edilmesinin ardından 1923’ten itibaren kentte yapılaşma hızlandı. Yeni kamu kurumlarının kurulması ve nüfusun artması, modern konut ihtiyacını da beraberinde getirdi. 1920’li yılların ortalarından itibaren gelişen Yenişehir, milletvekilleri, bürokratlar ve varlıklı ailelerin yerleştiği bölgeler arasında yer aldı.
Özellikle Sıhhiye ile Kızılay arasındaki Atatürk Bulvarı’nın iki yanında bahçeli villalar yapıldı. 1925’ten itibaren şekillenen bölgede geniş bahçeli müstakil evler, dönemin modern mimari anlayışını yansıtan yapılar ve düzenli sokaklar bulunuyordu.
Kızılay’ın villa görünümünden kent merkezine dönüşümü
Bugün Ankara’nın hareketli ticaret merkezlerinden biri olan Kızılay, Cumhuriyet’in ilk yıllarında konut ağırlıklı, daha sakin bir görünüme sahipti. 1927 yılına ilişkin kent tarihi çalışmalarında, Sıhhiye ile Kızılay arasında üst gelir gruplarına yönelik lüks villaların bulunduğu belirtiliyor.
Kentin büyümesi, artan nüfus ve ticari faaliyetler ile ulaşım ağlarının gelişmesi, Kızılay çevresinde önemli bir dönüşüme yol açtı. Bahçeli evlerin bulunduğu alanların bir bölümü zamanla çok katlı yapılara, mağazalara ve iş merkezlerine ayrıldı; Yenişehir konut bölgesi niteliğinden uzaklaşarak Ankara’nın ticaret, ulaşım ve iş merkezlerinden biri hâline geldi.
Lüks konut yaşamı Çankaya ve Kavaklıdere’ye yayıldı
Ankara’daki seçkin konutlar yalnızca Yenişehir’le sınırlı kalmadı. 1920’li ve 1930’lu yıllarda Çankaya ile Kavaklıdere çevresinde köşkler ve geniş bahçeli evler yaygınlaştı. Özellikle 1930’larda Kavaklıdere, diplomatik temsilciliklerin ve üst gelir grubuna yönelik konutların bulunduğu önemli bir yerleşim alanına dönüştü. Çankaya da devlet yöneticilerinin, diplomatların ve varlıklı ailelerin tercih ettiği bölgeler arasında yer aldı.
Bahçelievler’de planlı konutlaşma
1930’ların ikinci yarısından itibaren kooperatif girişimleriyle gelişen Bahçelievler, planlı yerleşim düzeni ve bahçeli evleriyle Ankara’daki modern konut anlayışının başka bir örneğini oluşturdu. Bölge, ilk lüks villaların yapıldığı yerden çok, planlı ve modern konutlaşmayla öne çıktı.
Ankara’da konut tercihleri kentin güneyine doğru genişledi
Ankara büyüdükçe üst gelir grubunun tercih ettiği konut alanları da değişti. İlk dönemlerde Yenişehir, Kavaklıdere ve Çankaya çevresinde yoğunlaşan seçkin konut yaşamı, sonraki yıllarda Çayyolu, Ümitköy, İncek, Oran ve Beysukent gibi bölgelere yayıldı. Son yıllarda Gölbaşı’nın İncek, Kızılcaşar ve Taşpınar bölgeleri ile Etimesgut’un Bağlıca çevresinde yeni nesil lüks konut projeleri gelişti. Keçiören’in Ovacık ve Bağlum çevresinde de modern konut projeleriyle yapılaşma sürüyor.
Yenişehir, Cumhuriyet döneminin ilk seçkin villa bölgelerinden biri olarak Ankara’nın konut tarihinde yer aldı. Ancak Ankara tarihindeki ilk lüks konutun tam konumunu ve yapım tarihini kesin olarak belirleyen bir kayıt bulunmadığından, Yenişehir bu dönemin öne çıkan adreslerinden biri olarak değerlendiriliyor.
