Kadir Polat Toban
Ankara’da bazı sokak adları uzun yıllardır kullanılıyor; ancak Alitaşı, Karanfil ve Çerkeş sokaklarının adlarının kuruluşlarından bu yana hiç değişmediğini gösteren kesin ve bütüncül bir kayıt bulunmuyor. Altındağ ve Çankaya’daki bu örnekler, başkentin şehir hafızasında yer tutuyor.
Ankara’nın başkent ilan edilmesinin ardından kentte yeni yerleşim alanları oluşturuldu, cadde ve sokak adları da zaman içinde yeniden düzenlendi. Özellikle Altındağ’daki Ankara Kalesi ve Ulus çevresinde, ayrıca Çankaya’nın Kızılay bölgesinde geçmişten günümüze ulaşan sokak isimleri bulunuyor.
Alitaşı Sokağı Kaleiçi’nde
Altındağ’da, Ankara Kalesi içerisinde yer alan Alitaşı Sokağı, kentin eski sokaklarından biri olarak biliniyor. Geleneksel Ankara evleri ve tarihî yapılarla çevrili sokak, Kaleiçi’nin geçmişini yansıtan yerler arasında gösteriliyor. Alitaşı adı tarihî Ankara’yı konu alan anlatımlarda da geçiyor.
Sokağın bugün aynı adla anılması, isminin ilk döneminden beri kesintisiz korunduğunu tek başına kanıtlamıyor.
Karanfil Sokak adı 1930’lu yıllarda da kullanılıyordu
Çankaya’nın Kızılay semtindeki Karanfil Sokak, yaya güzergâhı olarak biliniyor. Kafe ve mağazaların bulunduğu, yaya hareketliliğinin yoğun olduğu sokak, 1930’lu yıllara ait gazete ilanlarında da aynı adla anılıyor.
Bu ilanlar, Karanfil Sokak adının yaklaşık 90 yıldır kullanıldığına dair tarihî bir iz sunuyor. Ancak adın bu süre boyunca hiç değişmediğini doğrulamak için daha ayrıntılı arşiv kayıtları gerekiyor.
Çerkeş Sokak’ın adı için ilk tarih kesin değil
Altındağ’ın Ulus bölgesindeki Çerkeş Sokak, Ankara’nın eski ticaret alanlarıyla bağlantılı. Sokak, kentin geçmişteki yerleşim düzenini ele alan akademik araştırmalarda da yer alıyor.
Çerkeş Sokak adının ilk kez ne zaman verildiği kesin olarak bilinmiyor. Bu nedenle isminin bugüne kadar hiç değiştirilmediği yönünde kesin bir sonuca varılamıyor.
Ankara’da sokak adları neden değişti?
Ankara, 13 Ekim 1923’te başkent ilan edildi. Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren yürütülen imar çalışmalarıyla yeni mahalleler, bulvarlar, caddeler ve sokaklar oluşturuldu. Kentin büyümesiyle bazı yolların adları değişirken yeni güzergâhlara da farklı isimler verildi.
Eski sokak adlarını tarihî haritalardan belirlemek her zaman mümkün olmuyor. Örneğin 1924 tarihli bazı haritalarda dar sokakların isimleri yer almıyor; bu da geçmiş dönemlerle karşılaştırmayı güçleştiriyor.
Sokak adları nasıl değiştiriliyor?
Ankara’da cadde ve sokak isimlerine ilişkin düzenlemeler, ilgili mevzuat kapsamında belediyelerin karar süreçleriyle yapılıyor. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, büyükşehir belediyesine cadde, sokak ve meydan gibi alanları isimlendirme konusunda yetkiler tanıyor. İsim verme ve değiştirme işlemlerinde belediye meclisi kararları ile gerekli onay süreçleri önem taşıyor.
Değiştirilen cadde ve sokak adlarına ilişkin duyurular Ankara Büyükşehir Belediyesinin resmî internet sitesinden takip edilebiliyor.
Bir sokağın adının hiç değişmediği kesin olarak söylenebilir mi?
Ankara’da bazı sokak isimlerinin uzun yıllardır kullanıldığı bilinse de ilk verildikleri tarihten itibaren hiç değiştirilmediklerini kanıtlayan bütüncül bir kayıt bulunmuyor. Alitaşı, Karanfil ve Çerkeş sokakları tarihî adlarıyla öne çıkan örnekler arasında; ancak bu sokakları kesin biçimde “adı hiç değişmeyen sokaklar” olarak nitelendirmek mümkün değil.
Bu tür bir tespit için belediye meclisi kararlarının, eski şehir haritalarının ve tarihî adres kayıtlarının birlikte incelenmesi gerekiyor.
