Angaralı
Ankara’da çekilen ilk fotoğrafın tarihi ve fotoğrafçısı kesin olarak bilinmiyor. Ancak kentin erken dönem görüntüleri 1890’lı yıllara uzanıyor; fotoğraflar ve kartpostallar, başkent olmadan önceki Ankara’nın izlerini günümüze taşıyor.
Ankara’nın ilk fotoğrafının tarihi neden belirsiz?
Fotoğraf tarihi araştırmacısı Erman Tamur’un Kontrast dergisinde yayımlanan yazısı, Ankara’daki ilk çekimin ne zaman ve kim tarafından yapıldığına ilişkin belirsizliğe dikkat çekiyor. Antranik G. Cevahirciyan’ın kentteki ilk fotoğraf stüdyosunu 1889 ya da 1890’da kurmuş olması, ilk fotoğrafın da o tarihlerde çekildiğini kanıtlamıyor. Stüdyo açılışı ile kentte gerçekleştirilen ilk çekim ayrı konular olarak değerlendiriliyor.
Ankara’yı fotoğraflayan ilk isimler
1890’larda Sultan II. Abdülhamid’in görevlendirdiği, Mühendishane-i Berri Hümayun’da yetişmiş asker kökenli fotoğrafçılar Osmanlı topraklarının çeşitli bölgelerini görüntüledi. Ankara’dan kareler de bu çalışmalar arasında yer aldı.
Anadolu Bağdat Demiryolları İdaresi’nde görev yapan fotoğrafçı Guillaume Berggren de aynı dönemde Ankara’ya gelerek kentin farklı noktalarını fotoğrafladı. Bu görüntüler, dönemin şehir manzarasını belgeleyen çalışmalar arasında bulunuyor.
Kent manzaraları kartpostallara taşındı
19. yüzyılın sonlarında İstanbul’daki yayıncılar Ankara’yı tanıtan kartpostallar hazırladı. Ludwighsohn Kardeşler’in dört karttan oluşan panoraması, kentin günümüze ulaşan en eski fotoğraf görünümleri arasında sayılıyor. Max Fruchtermann’ın Julian Sütunu’nu gösteren kartpostalı da erken örneklerden biri.
Fotoğrafların baskıyla çoğaltılmasıyla hazırlanan kartpostallar, Ankara görüntülerinin başka yerlerde de tanınmasını sağladı.
Cevahirciyan ve Mugamyan Kardeşler’in çalışmaları
Antranik Cevahirciyan, 1890’lı yıllarda Ankara’daki kamu yapılarının temel atma ve açılış törenlerini, ayrıca resmî kutlamaları fotoğrafladı. 1900’lerin başında Mugamyan Kardeşler de Ankara manzaralarını İstanbul’daki yayıncılar aracılığıyla kartpostallara taşıdı. Stüdyolarında portre çekimleri de yapan kardeşler, kentte fotoğrafçılığın gelişiminde rol oynadı.
Fotoğraflar evlerde yer buldu
İstanbul’la kurulan ilişkiler, Ankara’da fotoğrafın yaygınlaşmasına da katkıda bulundu. 1900’lerin başlarında bazı Ankaralılar İstanbul’da çektirdikleri fotoğrafları çerçeveletip evlerinin duvarlarına astı. Başlangıçta yadırganan bu alışkanlık zamanla günlük yaşamın parçası oldu.
Eski fotoğraf ve kartpostallar, Ankara’nın sokaklarını, yapılarını ve insanlarını geçmişteki görünümleriyle izleme olanağı sunuyor.
