Şevket Yusuf Tekindor
Değer Hareketi’nin Ankara’da düzenlediği paydaş buluşmasında, tütün ve nikotin ürünlerinin geleneksel ve dijital mecralardaki temsilleri ile çocukların ve gençlerin korunması konuşuldu.
Türkiye’de tütün kontrolünü güçlendirmek ve halk sağlığını tütün ile nikotin ürünlerinin olumsuz etkilerinden koruyacak politikalara yönelik farkındalık oluşturmak amacıyla çalışmalar yürüten Değer Hareketi, ikinci paydaş toplantısını “Medya ve İletişim” temasıyla gerçekleştirdi.
“Medya, Mevzuat ve Tütün Kontrolü: Görünürlükten Sorumlu İletişime” başlıklı toplantı dün Ankara’da yapıldı. Buluşmada televizyon ve diğer geleneksel medya kanallarının yanı sıra dijital platformlar ile sosyal medyada tütün ve nikotin ürünlerinin nasıl temsil edildiği değerlendirildi. Çocukların ve gençlerin korunması, mevzuatın uygulanması ve denetlenmesi ile medya kuruluşları ve içerik üreticilerinin sorumlulukları gündeme geldi.
Toplantıya Gençlik Servisleri Merkezi, AISEC, Gençlerin İklimi Derneği, Yeşil Düşünce Derneği ve Türkiye Yeşilay Cemiyeti temsilcileri katıldı. Değer Hareketi, her ay sağlık, çevre ve aile gibi farklı temalarda sivil toplum temsilcileri, akademisyenler ve gençlerle buluşuyor. Önceki toplantı “Eğitim ve Gençlik” başlığında yapılmıştı; buluşmalarda oluşan değerlendirmelerin politika ve savunuculuk çalışmalarına katkı sunması hedefleniyor.
Dumansız alanların korunması ve dijital denetim
Toplantıda, tütün kontrol yasalarının genel olarak kapsayıcı ve koruyucu olduğu değerlendirilirken dumansız hava sahalarına ilişkin hükümlerin etkili uygulanması gerektiği vurgulandı. Kamusal alanlarda dumansız hava sahalarının korunması ve dumansız hava hakkının medyada daha fazla görünür kılınması ele alındı. Gündemdeki yasa değişikliği sürecine yönelik bu doğrultuda öneriler hazırlanması konusunda uzlaşıldı.
Reklam, sponsorluk ve ürün teşhirine ilişkin mevzuat hükümlerinin Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) denetimindeki televizyon yayınlarında etkin uygulandığı belirtildi. Benzer denetim düzeyinin dijital mecralar ve video platformlarında da sağlanması gerektiği ifade edildi.
Yeni nesil tütün ürünlerinin dijital platformlarda ve sosyal medyada görünürlüğü, yüksek takipçili hesaplarda örtülü reklam ihtimali ve ürünlere internet üzerinden kolay erişim de tartışıldı. Katılımcılar, RTÜK ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK) iş birliğiyle denetim önlemlerinin güçlendirilmesini ve vatandaşların şikâyetlerini iletebileceği platformların artırılmasını önerdi.
Yasaklara rağmen görünürlük tartışması
Toplantıda aktarılan bilgilere göre, tütün kontrolünün temel yasal çerçevesini oluşturan 4207 sayılı Kanun, televizyon, film, dizi, klip, tiyatro ve internet ortamlarında ticari amaçla tütün ürünü kullanılmasını veya ürün görüntüsüne yer verilmesini yasaklıyor. Yasak, 2018’de sosyal medya ve dijital içerik platformlarını da kapsayacak şekilde genişletildi.
Toplantıda, açık reklam bulunmasa bile dizi senaryolarına yerleştirilen görüntülerin ve sosyal medya fenomenlerinin günlük yaşam paylaşımlarında tütün ürünlerinin görünmesinin özendirici olabileceği değerlendirildi. Haber görselleri, dizi ve film temsilleri, dijital içerikler ve sosyal medya paylaşımları üzerinden ürün görünürlüğünün tütün kullanımını olağanlaştırma riski ele alındı.
