Ankara’nın avlularında, sokaklarında ve boş arsalarında oynanan geleneksel oyunlar, kentin farklı semtlerine ait çocukluk anılarında yaşamayı sürdürüyor. Beştaş ve dombikten ipli topaç ile çember çevirmeye uzanan oyunların bazıları bugün de okul bahçelerinde ve etkinliklerde oynanıyor.
![]()
Oyunların tümü Ankara’ya özgü olmasa da kentteki geçmişleri araştırmalar ve kültür kayıtlarında yer alıyor. Kimi oyunlar eski kuşakların anlatılarında hatırlanırken kimi geleneksel oyunlar yeni kuşaklarla buluşuyor.
Hamamönü’nde taşlarla oynanan oyunlar
Hamamönü’ndeki çocukluk anlatılarında beştaş ve on taş öne çıkıyor. Bu oyunlar için yalnızca küçük ve düzgün taşlar yeterliydi.
Beştaşta oyuncu bir taşı havaya atıyor, bu sırada yerdeki taşları belirli aşamalarla topluyor ve havadaki taşı yakalamaya çalışıyordu. On taşta ise taşlar havaya fırlatılıp ellerin tersiyle tutuluyordu. Her iki oyunda da dikkat ve el becerisi önemliydi.
![]()
Kahramankazan’da gece oynanan demirci-kömürcü
Bugünkü Kahramankazan’ın İğmir köyünden aktarılan demirci-kömürcü oyununda çocuklar iki takıma ayrılıyordu. Herkesin arkası dönükken bir kemik uzağa atılıyor, ardından takımlar kemiği bulmak için yarışıyordu. Kemiği bulan oyuncu takımına galibiyeti getiriyordu. Oyunun gece oynanması arama heyecanını artırıyordu.
Dombik ve dalya: Kiremitleri devirme oyunu
Hamamönü’nde dombik, Bala’daki anlatılarda ise dalya adıyla bilinen oyunda kiremitler üst üste diziliyordu. Oyuncular belirli bir mesafeden yaptıkları atışlarla kiremitleri devirmeye çalışıyordu.
Etlik’te lastik ip oyunu: Çin çan
Etlik’te lastik ip oyununa Çin çan deniyordu. Gecekondu avluları ve açık alanlarda bir araya gelen çocuklar, mahallede kolayca kurulabilen bu oyunla birlikte vakit geçiriyordu.
Küçükesat’ta topaç ve çember
Küçükesat’ta oynanan ipli topaçta, ahşap topacın çevresine sarılan ip hızlıca yere atılınca çözülüyor ve topaç dönmeye başlıyordu. Oyuncular, topaçlarını devrilmeden daha uzun süre döndürmeye çalışıyordu. Kahramankazan’ın Yassıören köyünde aynı oyuncak “katır” adıyla anılıyordu.
![]()
Küçükesat ve Kazan’daki çocukluk anlatılarında çember çevirme de bulunuyor. Çocuklar çemberi bir sopayla yönlendirerek ilerletiyordu. Hazır oyuncakların sınırlı olduğu dönemlerde basit araçlar, oyunların önemli bir parçasıydı.
Aşık kemiğiyle oynanan oyun
Ankara İl Millî Eğitim Müdürlüğünün yayınında yer verilen aşık oyununda, koyunların arka bacaklarından çıkan kemikler kullanılıyordu. Çocuklar bu kemikleri biriktirerek oyun malzemesi hâline getiriyordu.
Geleneksel oyunlar yeni kuşaklara aktarılıyor
Ankara’nın oyun kültürü bütünüyle kaybolmuş değil. Tombik, üçtaş, seksek ve mendil kapmaca gibi oyunlar okul bahçelerinde ve çeşitli etkinliklerde oynanıyor; düzenlenen çalışmalarla yeni kuşaklara aktarılıyor.