Şevket Yusuf Tekindor
Sağlık Bakanlığının aile hekimliklerinde yürüttüğü çalışmalar kapsamında 2026’da 9,6 milyon diyabet taraması gerçekleştirildi. Taramalarda 376 bin kişiye tanı konularak düzenli takip süreci başlatıldı.
Hastalık Yönetim Platformu (HYP) üzerinden yürütülen tarama ve izlem çalışmalarıyla aynı yıl aile hekimleri yaklaşık 8,2 milyon izlem gerçekleştirdi.
Diyabetin türleri ve belirtileri
Diyabet, vücudun insülin hormonunu yeterince üretememesi ya da etkili kullanamaması sonucu kan şekerinin yükselmesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalık. Tip 1, Tip 2 ve gebelik diyabeti olmak üzere üç temel türü bulunuyor. Kontrol altına alınmadığında hayati organlarda kalıcı hasara yol açabiliyor.
Tip 1 diyabet çoğunlukla çocukluk veya gençlik döneminde başlasa da her yaşta görülebiliyor. Tip 2 diyabet ise vakaların yüzde 90’ından fazlasını oluşturuyor ve sıklıkla belirti vermeden ilerliyor.
Diyabetli her 10 kişiden 4’ü hastalığından habersiz
Dünya genelinde 589 milyon yetişkin diyabetle yaşıyor; diyabetli her 10 kişiden 4’ü hastalığını bilmeden yaşamını sürdürüyor. Yüksek kan şekeri kontrol edilmediğinde zaman içinde hayati organlarda kalıcı hasarlar oluşabiliyor.
Çocuklarda çok su içme, sık idrara çıkma, sürekli uyku hali, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ve bulanık görme Tip 1 diyabet belirtileri arasında sayılıyor. Tip 2 diyabet için fazla kilo ve obezite, hareketsiz yaşam, sağlıksız beslenme, ailede diyabet öyküsü ve ileri yaş risk faktörleri arasında yer alıyor.
Diyabet okullarında 50 binden fazla kişi eğitim aldı
Diyabetle yaşayanların hastalıklarını tanımaları ve tedavi süreçlerini yönetebilmeleri amacıyla ülke genelindeki 291 Diyabet Okulunda eğitim veriliyor. Diyabet tanısı bulunan bireyler ve yakınlarına hastalık yönetimi, sağlıklı beslenme, ilaç ve insülin kullanımı, kan şekeri takibi ve fiziksel aktivite konularında bilgi aktarılıyor.
Hekim, diyabet hemşiresi, diyetisyen, psikolog, eczacı ve sosyal çalışmacıların görev aldığı okullarda eğitimler katılımcıların ihtiyaçlarına göre planlanıyor. 2026’da 5 binden fazla eğitim programı düzenlendi ve 50 binden fazla kişi bu eğitimlerden yararlandı.
Diyabet polikliniklerinde 52 bini aşkın kişiye eğitim
Bakanlığa bağlı 334 sağlık tesisindeki diyabet polikliniklerinde kişiye özel eğitimler sunuluyor. Hekim yönlendirmesiyle verilen eğitimlerde insülin enjeksiyonunun doğru uygulanması, kan şekeri takibi, karbonhidrat tüketimi ve kan şekeri düşüklüğü ya da yüksekliğinde yapılması gerekenler ele alınıyor. Bu kapsamda 2026’da 52 binden fazla kişiye eğitim verildi.
Erken tanı ve düzenli takip vurgusu
Diyabetin önlenmesi ve kontrolü için sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve sağlıklı vücut ağırlığının korunması önem taşıyor. Risk grubundakilerin belirti beklemeden aile hekimlerine başvurarak tarama yaptırmaları; tanı konulanların ise tedavi ve kontrollerini aksatmamaları, göz ve böbrek sağlığını korumaları gerekiyor.
