Kadir Polat Toban
Çamaşır suyunu tuz ruhu veya amonyak içeren ürünlerle karıştırmak zehirli gaz açığa çıkarabiliyor. Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Elif Küpeli, bu gazların akciğer dokusunda hasara ve hayati tehlikeye yol açabileceği uyarısında bulundu. Parfüm ve oda kokuları da astım gibi hassas hava yolu bulunan kişilerde solunum şikâyetlerini tetikleyebiliyor.
Prof. Dr. Elif Küpeli, parfüm, sprey, oda kokusu ve tütsü gibi yoğun kokulu ürünlerin uçucu organik bileşikler yaydığını belirtti. Bu maddelerin solunum yollarındaki hassas dokuyu tahriş edebildiğini aktaran Küpeli, özellikle sık ve kapalı alanlarda kullanımın boğaz yanması, öksürük ve hassas kişilerde nefes darlığına neden olabileceğini söyledi.
Astım hastalarının hava yollarının daha duyarlı olduğunu vurgulayan Küpeli, parfüm, oda kokusu ve ağır deodorantların ani bronş daralmasını tetikleyerek şiddetli kriz, öksürük nöbeti ve hırıltılı solunuma yol açabileceğini kaydetti.
Çamaşır suyu başka ürünlerle karıştırılmamalı
Temizlikte farklı kimyasalları daha etkili sonuç almak amacıyla bir araya getirmek tehlikeli sonuçlar doğurabiliyor. Küpeli, çamaşır suyunun özellikle tuz ruhu veya amonyak içeren ürünlerle kesinlikle karıştırılmaması gerektiğini belirtti.
Bu maddelerin tepkimeye girerek zehirli gaz oluşturabileceğini söyleyen Küpeli, gazın solunmasının akciğer dokusunda kimyasal yanık, ani ve şiddetli nefes darlığı, öksürük ve akciğer ödemine neden olabileceğini; tablonun yaşamı tehdit edebileceğini ifade etti. Temizlik ürünlerinin etiketindeki kullanım talimatlarına uyulması ve ürünlerin birbirine karıştırılmaması gerekiyor. Kimyasal gaz solunması halinde ortamdan uzaklaşıp tıbbi yardım alınması önem taşıyor.
Gece nefessiz uyanmanın farklı nedenleri olabilir
Uykudan nefes alamama, boğulma hissi veya hava açlığıyla uyanmak yalnızca yorgunluk ya da uyku düzensizliği olarak değerlendirilmemeli. Küpeli, bu şikâyetlerin uyku apnesi, kalp yetmezliği, astım, KOAH veya reflüyle ilişkili olabileceğini belirtti.
- Uyku apnesi: Üst hava yolunun daralması ya da kapanması nedeniyle solunumun tekrar tekrar kesilmesi.
- Kalp yetmezliği: Akciğerlerde sıvı birikmesine bağlı solunum güçlüğü.
- Astım: Gece ve sabaha karşı artabilen hava yolu daralması.
- KOAH: Hava yolu daralması ve salgı birikimiyle bağlantılı solunum güçlüğü.
- Reflü: Mide içeriğinin yemek borusuna yükselmesiyle ortaya çıkabilen tahriş ve solunum şikâyetleri.
Küpeli, astımda gece saatlerindeki hormonal değişimlerin hava yollarının daralmasını kolaylaştırabileceğini söyledi. KOAH hastalarında salgı birikimi ve yatay pozisyonun solunum yükünü artırabileceğini, bunun da gece nefes darlığına neden olabileceğini belirtti.
Uyku apnesi oksijen düşüşü ve mikro-uyanmalara yol açabiliyor
Uyku sırasında solunumun kesilmesi ve kandaki oksijen seviyesinin düşmesi, uykunun bölünmesine neden olabiliyor. Küpeli, beynin oksijen düşüşünü tehlike sinyali olarak algıladığını ve kişiyi korumak için uykuyu bölerek mikro-uyanmalara yol açtığını anlattı. Bu durum derin uykuya geçişi engelleyebiliyor.
Tedavi edilmeyen uyku apnesi sabah baş ağrısı, gün içinde aşırı uyku hâli, unutkanlık ve konsantrasyon güçlüğüyle ilişkilendiriliyor. Uzun vadede kalp-damar sağlığı açısından da risk oluşturabiliyor.
Sigara içmeyenlerde de akciğer kanseri görülebiliyor
Sigara akciğer kanserinin başlıca risk etkeni olsa da hastalık hiç sigara içmemiş kişilerde de ortaya çıkabiliyor. Küpeli; hava kirliliği, egzoz dumanı, pasif içicilik, radon gazı, mesleki kimyasal maruziyet ve genetik yatkınlığın riski etkileyebileceğini söyledi. Aile öyküsünün, genetik özellikler ve çevresel etkenlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinin (CDC) verilerine göre, ABD’deki akciğer kanserlerinin yaklaşık yüzde 10-20’si hiç sigara içmemiş ya da yaşamı boyunca 100’den az sigara içmiş kişilerde görülüyor. Bu oran ABD verilerini yansıtıyor ve Türkiye’ye doğrudan uyarlanmıyor.
Radon kapalı alanlarda birikebilir
Toprak ve kayalardaki doğal radyoaktif süreçlerle oluşan radon, renksiz, kokusuz ve tatsız bir gaz. Küpeli, özellikle binaların alt katlarında ve yeterince havalandırılmayan bölümlerde birikebildiğini belirtti. Kapalı alanlardaki radon düzeyi ölçümle tespit edilebiliyor.
Dünya Sağlık Örgütü radonu önemli akciğer kanseri nedenleri arasında gösteriyor. Radon maruziyetinin sigara kullanımıyla birlikte bulunması riski daha da artırabiliyor. Küpeli, pasif içiciliğin de kanserojen maddelere maruz kalmaya neden olabileceğini hatırlattı.
Tekrarlayan nefes darlığında hekim değerlendirmesi önemli
Gece tekrarlayan nefes darlığı, boğulma hissi veya yatınca artan solunum güçlüğü yaşayanların hekim değerlendirmesi alması gerekiyor. Ani ve şiddetli nefes darlığı, göğüste baskı ya da morarma görüldüğünde acil tıbbi yardım istenmeli.
