Ankara’da geçmişte toplu eğlenceler çoğunlukla bayramlara, mevsim geçişlerine, düğünlere ve toplum için önemli günlere göre düzenlenirdi. Ferfene toplantıları, Hıdırellez şenlikleri, Seymen alayları ve saya gezmeleri, başkentin geleneksel sosyal yaşamında öne çıkan buluşmalar arasındaydı.
Bayramın ikinci günü ferfene toplantıları yapılırdı
Ferfene, insanların yemeklerini paylaştığı, sohbet ettiği, türkü söylediği ve oyunlar oynadığı bir dayanışma buluşmasıydı. Bazı Ankara yerleşimlerinde toplantılar özellikle bayramın ikinci günü düzenlenirdi.
Erkeklerin katıldığı ferfeneler genellikle yatsı namazından sonra başlar, sabahın ilk saatlerine kadar sürebilirdi. Kadınların toplantıları ise gündüz yapılır; öğleden önce başlayıp ikindi vaktine kadar devam edebilirdi. Ferfene geleneği kış gecelerinde de sürdürülür, günümüzde dernek ve kültürel etkinliklerde yaşatılmaya çalışılır.
Hıdırellez’de köylerde bahar kutlanırdı
Ankara’da Hıdırellez etkinlikleri 5 Mayıs akşamı başlayıp 6 Mayıs’ta devam ederdi. Çubuk, Ayaş ve Bala gibi ilçelerde açık alanlarda buluşulur, ateş yakılır ve geleneksel oyunlar oynanırdı.
Çubuk’un Aşağıemirler köyüne ilişkin derlemelerde, 5 Mayıs akşamı ateş yakıldığı, türkü söylendiği ve halay çekildiği aktarılıyor. Ertesi gün kadınlar ve çocuklar yeşil alanlarda buluşup piknik yapardı. Ayaş’ta ise topluca yüksek alanlara çıkılması ve kazanlarda yemek hazırlanması gibi gelenekler bulunuyordu.
Seymen alayları özel günlerde kurulurdu
Seymen alayları dini bayramlarda, düğünlerde ve toplumun önemli gelişmeler karşısında birlik oluşturduğu zamanlarda düzenlenebiliyordu. Geleneksel kıyafetlerini giyen Seymenler, davul ve zurna eşliğinde yürüyüp kendilerine özgü oyunlarını sergilerdi. Olağanüstü dönemler için kullanılan ifadelerden biri “Kızılca Gün”dü.
Mustafa Kemal Paşa’nın 27 Aralık 1919’da Ankara’ya gelişinde yapılan karşılama, Seymenlik geleneğinin bilinen tarihsel örnekleri arasında yer alıyor. Ankara’nın başkent oluşunun yıl dönümü 13 Ekim’de ve Atatürk’ün Ankara’ya gelişinin yıl dönümü 27 Aralık’ta düzenlenen etkinlikler de bu kültürün yaşatılmasına katkı sağlıyor.
Saya gezmeleri kış döneminde yapılırdı
Bala’ya bağlı Büyükboyalı ve Beynam gibi köylerde görülen saya gezmesinde çobanlar farklı kıyafetler giyerek sokaklarda dolaşır, çan ve zillerle evleri ziyaret edip canlandırmalar yapardı. Köylüler bulgur, buğday, pirinç, soğan ve başka yiyecekler verirdi; toplanan ürünler dayanışmanın parçası sayılırdı.
Hayvancılıkla geçinen toplulukların mevsim döngüsüne ilişkin beklentilerini de yansıtan gelenek, özellikle kışın doksan günlük döneminin ortalarında gerçekleştirilirdi. Saya gezmesi, Ankara’nın kırsal kültüründeki mevsimlik eğlencelerden biriydi.
Düğün cümbüşleri ve kına geceleri
Haymana’da gelin alınmadan bir gün önce düzenlenen düğün cümbüşlerinde kadınlar gelin evinde, erkekler damat evinde bir araya gelirdi. Türküler söylenir, oyunlar oynanır ve düğünün önemli aşamalarından kına töreni yapılırdı.
Ankara şehir merkezinde ise Hisar çevresindeki evlerde ve bağ evlerinde müzikli buluşmalar düzenlenir, bağlama eşliğinde türküler ve divanlar okunurdu. Bu toplantıların tümü sabit tarihlere bağlı değildi.
Ayaş ve çevresindeki kına gecelerinde gelinin arkadaşları ve akrabaları maniler ve türküler eşliğinde eğlenirdi. Bazı törenlerde mumlar yakılır, gelinin çevresinde sembolik uygulamalar yapılırdı. Kına geceleri hem gelinin ailesiyle geçirdiği son günleri simgeleyen bir tören hem de mahalle kadınlarının buluşmasıydı.
Gelenekler bugün de yaşatılıyor
Eski Ankara’da toplu eğlenceler tarım, hayvancılık, mevsimler ve dini takvime göre şekillenirdi. İnsanlar birlikte yemek hazırlayıp türkü söyler, oyun oynar ve sosyal bağlarını güçlendirirdi.
Seymen gösterileri kültürel törenlerde, Hıdırellez kutlamaları ise çeşitli ilçelerde sürüyor. Ferfene toplantıları derneklerde ve kültürel organizasyonlarda yaşatılmaya çalışılırken saya gezmesi eski yaygınlığını büyük ölçüde kaybetti.