Memorial Ankara Hastanesi Göğüs Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. A. Füsun Ülger, akciğer kanseri vakalarının yüzde 15 ila 20’sinin hiç sigara içmeyen kişilerde görüldüğünü belirtti. Ülger, üç haftadan uzun süren öksürük, kanlı balgam, göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi şikâyetlerin ihmal edilmemesi gerektiğini vurguladı.
Akciğer Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında değerlendirmelerde bulunan Ülger, akciğer kanserinin hem dünyada hem de Türkiye’de sık görülen kanser türlerinden biri olduğunu ve kansere bağlı ölümlerin başlıca nedenleri arasında yer aldığını söyledi. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 2,2 ila 2,5 milyon yeni vaka saptanırken, Türkiye’de yaklaşık 41 bin kişinin hastalığa yakalandığı bildiriliyor. Hastaların önemli bir bölümü tanı aldığında hastalık ileri evrede bulunuyor.
Sigara dışındaki risk faktörleri
Ülger’in aktardığına göre, akciğer kanseri vakalarının yüzde 80’inden fazlasında tütün ve tütün ürünleri etkili. Pasif içicilik, radon gazı, asbest, arsenik, krom ve nikel gibi kimyasallara maruz kalma ile hava kirliliği de çevresel ve mesleki risk faktörleri arasında sayılıyor. Ailede akciğer kanseri öyküsü ve kronik akciğer hastalıkları da risk değerlendirmesinde önem taşıyor.
Hastalık erken dönemde belirgin yakınmalara yol açmayabilir. Öksürüğün şiddetlenmesi, sıklaşması, geceleri artması veya karakter değiştirmesi dikkat edilmesi gereken bulgular arasında. Balgamda az miktarda kan görülmesi de değerlendirilmelidir; kanlı balgam her zaman ileri evre anlamına gelmeyebilir ve erken dönemde de ortaya çıkabilir. Göğüs ağrısı, nefes darlığı, ses kısıklığı, tekrarlayan enfeksiyonlar ve genel sağlık durumundaki değişiklikler de belirtiler arasında yer alıyor. Bu şikâyetler tek başına kanser tanısı anlamına gelmiyor; Ülger, belirtiler görüldüğünde doktora başvurulması gerektiğini belirtti.
Tanı ve tedavi hastaya göre planlanıyor
Tanı süreci hastanın öyküsü ve fizik muayenesiyle başlıyor; şikâyetler, sigara kullanımı ve aile öyküsü değerlendiriliyor. Röntgen ve bilgisayarlı tomografiyle şüpheli lezyonun boyutu ve yeri inceleniyor. Kesin tanı için gerekli durumlarda biyopsi yapılıyor. Hastalığın yayılımını değerlendirmede PET-CT, gerekli görüldüğünde MR ve başka tetkiklerden yararlanılıyor.
Ülger, erken tanının tedavi başarısını etkilediğini ve erken evrede saptanan hastalarda başarının yüzde 85-90 seviyelerine ulaşabildiğini aktardı. Erken teşhisin cerrahiyle tam iyileşme şansını artırabildiğini belirten Ülger, sigara içen 50 yaş üzerindeki kişilerin düzenli akciğer taramalarını yaptırması gerektiğini söyledi.
Tedavi planında hastalığın evresi ve yaygınlığının yanı sıra lenf bezi tutulumu, kanser türü, biyobelirteçler ve hastanın genel sağlık durumu dikkate alınıyor. TNM sistemiyle yayılım değerlendiriliyor. Erken evrede tümörün çıkarılması için lobektomi veya segmentektomi uygulanabiliyor. Cerrahiye uygun olmayan durumlarda ya da ameliyat sonrasında radyoterapi, hastalığın evresi ve özelliklerine göre kemoterapi seçenekler arasında bulunuyor. Bazı hastalarda PD-1/PD-L1 eksenini hedefleyen immünoterapiler; EGFR, ALK ve ROS1 gibi genetik hedefler saptandığında ise hedefe yönelik tedaviler değerlendirilebiliyor.
Ülger, her hastaya aynı tedavinin uygulanmadığını; kanser hücrelerinin genetik ve biyolojik özelliklerinin yanı sıra kişinin genel sağlık durumu, yaşam tarzı, eşlik eden hastalıkları, önceki tedavileri ve psikolojik durumunun da planlamada göz önünde bulundurulduğunu kaydetti.
Akciğer kanseri riskini azaltmaya yönelik öneriler
Ülger, riskin azaltılması için sigaranın bırakılmasını, hava kirliliği ve radon gazı ile asbest gibi zararlı maddelere maruziyetin önlenmesini, sağlıklı beslenmeyi ve düzenli egzersizi önerdi. Sigara içenlerde akciğer kanseri riskinin içmeyenlere kıyasla 20 ila 30 kat fazla olduğunu belirten Ülger, geçmişte sigara kullanmış kişilerde risk tamamen ortadan kalkmasa da bırakmanın sağlık açısından önemli kazanımlar sağladığını ifade etti.
Uzun yıllar sigara kullanan kişilerin düzenli sağlık kontrollerini aksatmaması gerektiğini belirten Ülger, tütün ürünleri ve elektronik sigaranın zararları konusunda farkındalığın önemine dikkat çekti. Üç haftadan uzun süren öksürükte sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini de sözlerine ekledi.