Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2026 Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması’na göre, 6-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 48,3’ü ekran karşısında geçirdikleri zaman nedeniyle daha az kitap okuduğunu belirtti. Araştırmada internet, sosyal medya, dijital oyun, üretken yapay zekâ kullanımı ve siber zorbalık deneyimleri de incelendi.
Araştırmanın kapsamı genişletildi
Önceki yıllarda 6-15 yaş grubunu kapsayan araştırma, 2026’da 6-17 yaş grubundaki çocukları içerecek şekilde genişletildi. Bu yıl ayrıca 11-17 yaş grubunun üretken yapay zekâ kullanımı ve siber zorbalık deneyimlerine ilişkin göstergeler araştırmaya eklendi. 6-10 yaş grubundaki çocuklar soruları kendileri ya da bir yakınının yardımıyla, 11-17 yaş grubundakiler ise yardım almadan yanıtladı.
Cep telefonu ve internet kullanımı
6-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 80,1’i cep telefonu veya akıllı telefon kullandığını bildirdi. Bu oran 6-10 yaş grubunda yüzde 66,2, 11-17 yaş grubunda yüzde 89,8 oldu. Telefon kullanan çocukların yüzde 97,4’ü cihazı düzenli kullandığını belirtti. Telefonu düzenli kullananların yüzde 37,8’i cihazını en az 30 dakikada bir kontrol etti; bu oran 6-10 yaş grubunda yüzde 17,2, 11-17 yaş grubunda yüzde 48,0 olarak kaydedildi.
Telefon kullanımında 6-10 yaş grubunda yüzde 73,3 ile oyun oynama, 11-17 yaş grubunda ise yüzde 87,8 ile internette gezinme ilk sırada yer aldı.
Çocukların internet kullanım oranı yüzde 92,7’ye ulaştı. Oran, 6-10 yaş grubunda yüzde 86,6, 11-17 yaş grubunda yüzde 96,9 oldu. Düzenli internet kullanan çocukların günde en az iki saat çevrim içi olma oranı hafta içi yüzde 53,0, hafta sonunda yüzde 63,4 olarak ölçüldü.
Düzenli internet kullananların en sık yaptığı etkinlik yüzde 86,2 ile video izlemek oldu. Ders çalışma, ödev veya sunum hazırlama yüzde 80,3 ile ikinci sırada, sosyal medya kullanımı yüzde 75,1 ile üçüncü sırada yer aldı. Çevrim içi ders veya kursa katılım ise yüzde 17,9 ile en düşük oranlı etkinlik oldu.
Sosyal medya ve dijital oyun
Çocukların yüzde 69,8’i sosyal medya kullandığını bildirdi. Kullanım oranı erkek çocuklarda yüzde 71,4, kız çocuklarda yüzde 68,1 olarak belirlendi. Yaş gruplarında oran 6-10 yaş için yüzde 50,2, 11-17 yaş için yüzde 83,4 oldu.
Dijital oyun oynayan çocukların oranı yüzde 68,1 olarak açıklandı. Bu oran erkek çocuklarda yüzde 77,4, kız çocuklarda yüzde 58,2; 6-10 yaş grubunda yüzde 69,1, 11-17 yaş grubunda yüzde 67,3 oldu. Oyun oynayan çocukların yüzde 92,7’si düzenli oynadığını belirtti. Düzenli oyuncular arasında yüzde 48,1 ile macera ve aksiyon oyunları ilk sırada geldi; strateji ve taktik oyunları yüzde 44,5, spor oyunları yüzde 41,6 oranında tercih edildi.
Oyun oynamaya ilişkin görüşlerde, 6-10 yaş grubunda yüzde 34,7 ile fazla oyun oynamanın sorumlulukları aksatması öne çıktı. 11-17 yaş grubunda ise yüzde 34,5, ebeveynlerinin çok fazla oyun oynadıklarını düşündüğünü söyledi.
Ekran süresi kitap okuma ve diğer etkinlikleri etkiliyor
Çocukların yüzde 48,3’ü ekran karşısında geçirdikleri süre yüzünden daha az kitap okuduğunu belirtti. Daha az ders çalıştığını söyleyenlerin oranı yüzde 42,2, ailesiyle daha az vakit geçirdiğini belirtenlerin oranı yüzde 33,0 oldu. Çocukların yüzde 26,8’i arkadaşlarıyla yüz yüze daha az görüştüğünü ve daha az oyun oynadığını, yüzde 25,4’ü ise daha az uyuduğunu ifade etti. Yanıtlarda “katılıyorum” ve “kısmen katılıyorum” seçenekleri birlikte değerlendirildi.
Üretken yapay zekâ kullanımı ve siber zorbalık
11-17 yaş grubunda üretken yapay zekâ kullandığını bildirenlerin oranı yüzde 63,0 oldu. Oran erkek çocuklarda yüzde 60,6, kız çocuklarda yüzde 65,5 olarak kaydedildi. Kullanım amaçlarında yüzde 88,1 ile örgün eğitim ilk sırada, yüzde 58,6 ile özel amaçlar ikinci sırada yer aldı.
Yapay zekâ kullanmama nedenleri arasında yüzde 68,9 ile bu teknolojinin varlığından haberdar olmamak ilk sırada yer aldı. İhtiyaç duymama yüzde 21,1, nasıl kullanılacağını bilmeme yüzde 18,7, gizlilik, güvenlik veya emniyet endişeleri yüzde 16,1 oranında belirtildi.
Araştırmaya göre çocukların yüzde 10,2’si siber zorbalığa maruz kaldı, yüzde 4,6’sı siber zorbalık yaptığını, yüzde 23,6’sı ise buna tanıklık ettiğini bildirdi. Zorbalığa uğrayan 11-17 yaş grubundakilerin en sık karşılaştığı ortam, yüzde 56,5 ile anlık mesajlaşma uygulamaları oldu. Telefonlara gönderilen SMS ve benzeri mesajlar yüzde 51,1, sosyal medya platformları yüzde 40,7, internet oyunları yüzde 24,9, telefon aramaları yüzde 20,6 ve sohbet odaları yüzde 16,3 oranında sıralandı.
Karşılaşılan siber zorbalık türlerinde yüzde 80,3 ile kırıcı veya incitici mesaj gönderilmesi öne çıktı. Çocuklar hakkında incitici mesajların başkalarına iletilmesi ya da herkesin görebileceği biçimde paylaşılması yüzde 20,3, asılsız söylenti veya hikâyelerin yayılması yüzde 15,8 olarak bildirildi.
Siber zorbalığa maruz kalma nedeni sorulduğunda çocukların yüzde 60,4’ü davranış biçimlerini, yüzde 33,1’i fiziksel özelliklerini veya dış görünüşlerini belirtti. Ailenin nereli olduğu ya da kökeni yüzde 4,4, maddi durum yüzde 2,4, engeller ise yüzde 1,7 oranında neden gösterildi. Yüzde 9,4’ü “diğer” yanıtını verdi.
Eğitimine devam eden 11-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 28,1’i siber zorbalığa maruz kalma, zorbalık yapma veya buna tanıklık etme durumlarından en az birini yaşadı. Bu çocukların yüzde 7,8’i yaşadıklarının okula devam durumunu etkilediğini söyledi. Oran erkek çocuklarda yüzde 5,3, kız çocuklarda yüzde 10,5 oldu.