Kadir Polat Toban
İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik fabrikasında 9 Kasım’da meydana gelen patlamada 18 işçi yaşamını yitirdi, 12 işçi yaralandı. Facianın ardından, 1999’dan itibaren fabrikada ve şirketin limanında yaşanan ölümcül kazalar ile bu olaylara ilişkin yargı süreçleri yeniden gündeme geldi.
Basına yansıyan kayıtlara göre, 9 Kasım’daki patlamadan önceki yıllarda HABAŞ fabrikası ve limanında en az 17 işçi daha iş kazalarında hayatını kaybetti. Vinç ve ağır parçaların düşmesi, patlamalar, yüksekten düşme ve limandaki çalışmalar farklı dönemlerde ölümlere ve yaralanmalara yol açtı.
9 Kasım’daki patlamanın nedeni ve soruşturma
İzmir Valisi Süleyman Elban’ın açıklamasına göre, elektrik ark ocaklarından birinde planlı bakım yapıldığı sırada tavan vinci koptu. Vinç ve üzerindeki tonlarca malzeme ark ocağına ve doğalgaz hattına çarptı; ardından patlama ve yangın çıktı.
Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı olayla ilgili soruşturma başlattı ve dosyada dört savcı görevlendirildi. İçişleri Bakanlığı da inceleme için iki mülkiye başmüfettişi görevlendirdi. Adalet Bakan Yardımcısı Can Tuncay, fabrika müdürü, işveren vekili ve çelikhane müdürünün de aralarında bulunduğu 11 kişi hakkında gözaltı kararı verildiğini açıkladı.
Patlamada yaşamını yitiren işçilerin isimleri İlker Sığırtmacıoğlu, Hüsnü Ersoy, Göksel Ünaldı, Yasin Taşçı, Uğur Temel, Barış Güney, Orhan Altay, Özcan Efe, Recep Fedai, Abdülkadir Kınacı, Ceylan Bıyıklı, Ferhat Maraşlı, Ersin Oğuz, Mustafa Sert, Kadir Kaan Özçelik, Serkan Kurt ve Fatih Işık olarak açıklandı.
1999’dan 2026’ya kayda geçen ölümlü kazalar
- 1999: Çelikhanede bir potanın düşmesi sonucu dört işçi hayatını kaybetti; yaklaşık 20 işçi uzun süre tedavi gördü. Olayla ilgili bilgi, Türk Metal Sendikası Aliağa Temsilcisi Ali Ekber Tali’nin 2018’deki açıklamasına dayanıyor. Ölen işçilerin isimleri kamuoyuna yansımadı.
- 16 Kasım 2007: Hurda deposunda ayrıştırma sırasında bir top mermisi patladı. 29 yaşındaki İlyas Kırdı öldü, 10 kişi yaralandı.
- 24 Ağustos 2008: Kamyonlara yükleme yapılırken vinçten kayan 2,5 tonluk demir blok, 37 yaşındaki Kutbettin Özkaya’nın üzerine düştü. Üç çocuk babası Özkaya olay yerinde yaşamını yitirdi.
- 15 Mayıs 2013: Çelikhanede vinçle kaldırılan parçanın halatı koptu. Başına malzeme düşen 24 yaşındaki Olgar Öner hayatını kaybetti.
- Ağustos 2013: Bir ay içinde dört ayrı kaza yaşandı. Engin Solmaz, taşlama makinesinin kablosundaki elektrik kaçağı nedeniyle akıma kapılarak öldü; diğer kazalarda üç işçi ağır yaralandı.
- 26 Temmuz 2018: 150 tonluk çelik ocağında kırılan elektrotlar çıkarılırken patlama oldu ve beş işçi yaralandı. Yaralılardan 29 yaşındaki Evren Erik, 3 Ağustos’ta tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitirdi.
- 18 Ekim 2018: Hasan Bostancı, yaklaşık 15 metre yüksekliğindeki toz toplama bacasından düşerek öldü.
- 14 Ağustos 2020: Taşeron işçi Şaban Karaca, açık sahada taşınan çelik blokların arasında sıkıştı. Hastaneye kaldırılan Karaca kurtarılamadı.
- Ekim 2020: Kadrolu işçi Kadir Özdemir, eskiyen saclar değiştirilirken yaklaşık 10 metre yükseklikten düşerek hayatını kaybetti.
- 6 Kasım 2020: HABAŞ Limanı’nda taşeron firmada çalışan vinç operatörü Raif Çatan, gece dalgalı denizde gemiye yükleme yapılırken denize düşerek boğuldu.
- Ağustos 2022: Vinç operatörü Oktay Eryılmaz, vinçten düşerek yaşamını yitirdi.
- 11 Ocak 2024: HABAŞ Limanı’nda taşeron temizlik işçisi olarak çalışan 50 yaşındaki Kemal Özdemir’in üzerine gemiye yükleme sırasında metal bobin düştü.
- 21 Ekim 2026: Taşeron Akyaka firmasında çalışan 55 yaşındaki Hakan Doğan, merdivenden yaklaşık 8 metre düşerek hayatını kaybetti.
- 5 Kasım 2026: 20 yaşındaki taşeron işçi Eyüp Eğinli, iş makinesinin lastiğine hava basılırken lastiğin patlaması sonucu ağır yaralandı. Hastaneye kaldırılan Eğinli kurtarılamadı. Olay, 9 Kasım’daki patlamadan dört gün önce yaşandı.
Ölümlü olmayan ağır kazalar
Fabrikada ölümle sonuçlanmayan, ancak çok sayıda işçinin yaralandığı kazalar da yaşandı. Ağustos 2018’de sürekli döküm makinesindeki patlamada Veli Yılmaz, Ramazan Şen ve Hüseyin Gül yanarak ağır yaralandı.
Mayıs 2019’da 120 tonluk pota, taşıma aracına yerleştirilirken devrildi ve yaklaşık 80 ton sıvı çelik çalışma alanına döküldü. Dördü ağır olmak üzere 11 işçi yaralandı. Mayıs 2024’te çelik ocağındaki patlamada biri ağır dört işçi, Eylül 2025’teki başka bir çelik ocağı patlamasında ise biri ağır yedi işçi yaralandı.
Mahkeme süreçlerinde verilen kararlar
Kadir Özdemir’in ailesinin açtığı tazminat davasında mahkeme, HABAŞ’ı yüzde 70 oranında asli kusurlu buldu.
Raif Çatan’ın ölümüyle ilgili davada, taşeron şirket Yüksan’ın yetkilileri ile liman yöneticilerinden oluşan beş sanığa taksirle öldürme suçundan üçer yıl hapis cezası verildi. İndirim sonrası cezalar 2 yıl 6 aya düşürüldü. Dosyanın istinaf aşamasında olduğu belirtildi. Dava sürecinde Çatan’ın can yeleği olmadan çalıştırıldığı da gündeme geldi.
HABAŞ’ın iş kazalarına ilişkin yargı süreçleri, Kocaeli’nin Körfez ilçesinde şirkete ait LPG tankerinde yaşanan yangınla da gündeme geldi. 27 Nisan 2017’deki yangında bir işçi öldü, 10 kişi yaralandı. Kocaeli 1. Ağır Ceza Mahkemesi 21 Mayıs 2026’da dokuz sanık hakkında hapis cezası verdi.
Asli kusurlu bulunan beş sanık arasında HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran ile yönetim kurulu üyesi Erol Başaran Altıntuğ da yer aldı. İki isme 4 yıl 10 ay 10 gün hapis ve 1 yıl 9 ay meslekten men cezası verildi.
Aliağa’da 10 yılda en az 97 işçi öldü
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi’nin raporuna göre, 2013-2022 döneminde Aliağa’da iş kazalarında en az 97 işçi hayatını kaybetti. Raporda ezilme, patlama, yüksekten düşme ve zehirlenme başlıca ölüm nedenleri arasında sıralandı.
Demir çelik fabrikalarının yanı sıra rafineri, liman ve gemi söküm tesislerinin de bulunduğu Aliağa’da iş kazaları ve çalışma koşulları uzun süredir gündemde. HABAŞ tesisindeki 9 Kasım patlaması, geçmişte yaşanan olaylarla birlikte iş güvenliği önlemleri ve denetimlere ilişkin tartışmaları yeniden öne çıkardı.
