Şevket Yusuf Tekindor
Ankara’nın AB nezdinde coğrafi işaret tescilli Ayaş domatesinin Mars’ta yetiştirilme olasılığı, kapalı seralarda sağlanabilecek iklim koşulları ve gezegen toprağının özellikleri üzerinden değerlendiriliyor. Teknik olarak üretim mümkün görünse de doğal Mars koşullarında tarım yapılamıyor; toprağın zararlı tuzlardan arındırılması gerekiyor.
Ayaş domatesinin ihtiyaçları kapalı habitatlarda karşılanabilir
İnce kabuğu, etli ve bol sulu yapısı, hafif ekşimsi ve limonsu aromasıyla bilinen Ayaş domatesi, Ankara’nın karasal iklimine uyumlu. Verimli polen çimlenmesi ve meyve oluşumu için bitkinin 18-26 derece sıcaklığa ve yüzde 50-80 hava nemine ihtiyacı bulunuyor.
Mars’ta ortalama yüzey sıcaklığı eksi 63 derece, atmosfer basıncı ise Dünya’dakinin yüzde 0,6’sı düzeyinde. Bu koşullar açık alanda tarımı mümkün kılmıyor. Buna karşılık, astronotların yaşayacağı modüllerde kurulacak kapalı seralarda LED aydınlatma, nem kontrolü ve iklimlendirmeyle domatesin gereksinim duyduğu sıcaklığın sağlanabileceği belirtiliyor. Üretim, topraksız sistemlerde ya da arıtılmış Mars regolitinde planlanabilir.
Mars koşullarında aroma için sıcaklık farkı önemli
Ayaş domatesinin tadı ve “kırağımsı beyaz” iç yapısıyla ilişkilendirilen etkenlerden biri, ilçedeki gece-gündüz sıcaklık farkı. Habitatlarda gece ikliminin kontrol edilerek sıcaklık dalgalanmasının taklit edilmesi, bitkide şeker ve likopen sentezini destekleyebilir.
Mars toprağındaki tiroid işlevlerine zarar verebilen toksik tuzların ekim öncesinde yıkanması veya bakteriyel yöntemlerle temizlenmesi gerekiyor. Organik maddeyle zenginleştirilmiş ortamlar ya da besin solüsyonları kullanılan topraksız sistemlerde Ayaş domatesi fidesinin tutunup ürün vermesi teknik olarak mümkün görülüyor.
