Şevket Yusuf Tekindor
Sınavdan önceki gece sabaha kadar ders çalışmak, daha fazla konu bitirmeyi sağlayabilir; ancak öğrenilen bilgilerin daha iyi hatırlanacağı anlamına gelmiyor. Nöropsikoloji Uzmanı Derya Şahin, uykunun öğrenme ve hafızada pekiştirme sürecinin önemli bir parçası olduğunu belirtiyor.
Sınav yaklaştıkça bazı öğrenciler eksiklerini tamamlamak için uyku süresini kısaltıyor. Şahin’e göre bu sırada daha fazla bilgi edinmeye çalışmak, öğrenilenlerin hafızada kalıcı hâle gelmesi için gereken dinlenme sürecini aksatabiliyor.
2022’de yayımlanan bir meta-analiz, öğrenmeden önce ya da sonra yaşanan tam uyku yoksunluğunun hafıza performansını düşürdüğünü ortaya koydu. 2024 tarihli sistematik derleme ve meta-analizde de gece uykusunun kısalmasının hafıza oluşumunu olumsuz etkilediği bildirildi. Gecede 3 ila 6,5 saat uyuyan katılımcılarda, daha uzun uyuyan gruplara kıyasla küçük ancak anlamlı bir olumsuz etki saptandı.
Sınavdan önce uykusuz kalmak başarıyı artırır mı?
Bir konuyu öğrenmek yalnızca okumak, dinlemek veya ezberlemekten ibaret değil. Bilginin işlenmesi, hafızada pekişmesi ve gerektiğinde geri çağrılması da öğrenme sürecinin parçaları arasında yer alıyor. Bu nedenle sınavdan önce daha uzun süre çalışmak, tek başına bilgilerin daha iyi öğrenildiğini göstermiyor.
Şahin, uykunun öğrenmenin durduğu bir zaman olmadığını vurgulayarak, gün içinde edinilen bilgilerin bir bölümünün uyku sırasında yeniden işlendiğini ve kalıcı hâle geldiğini ifade etti. Beyin, kişi uyurken de gün içinde öğrendiklerini düzenlemeyi ve pekiştirmeyi sürdürüyor.
Uzman, sınavdan önce bütün gece çalışıp neredeyse hiç uyumayan bir öğrencinin daha fazla saat ders başında kalabileceğini, ancak bunun mutlaka daha iyi öğrenme sağlayacağı anlamına gelmediğini belirtti. Sınav başarısında bilgileri hatırlamanın yanı sıra dikkati sürdürebilmek ve soruları sağlıklı değerlendirmek de önem taşıyor.
Uykusuzluk sınav sırasında dikkati etkileyebilir
Uyku eksikliği, daha önce çalışılan bilgileri hatırlamanın yanında sınav sırasında soruları anlama ve odaklanma becerisini de etkileyebilir. Uykusuz kalan bir öğrenci soruları yeniden okumak zorunda kalabilir, işlem hataları yapabilir ya da bildiği bir bilgiyi hatırlamakta zorlanabilir. Bu etkilerin her öğrencide aynı biçimde ortaya çıkacağı söylenemese de uyku eksikliği dikkat ve bilişsel performans açısından risk oluşturuyor.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), yeterli uykunun öğrencilerin odaklanmasını ve öğrenmeye hazır olmasını desteklediğini belirtiyor. CDC’nin önerilerine göre 13-18 yaş grubundaki gençlerin gecede 8-10 saat uyuması gerekiyor. 18-60 yaş aralığındaki yetişkinlere ise genel olarak en az 7 saat uyku öneriliyor.
Sınavdan önceki gece nasıl çalışılmalı?
Konuları son gece bitirmeye çalışmak yerine çalışmayı daha erken günlere yaymak ve tekrarları planlamak daha sürdürülebilir bir yaklaşım olabilir. Sınavdan önceki akşam yeni konular yetiştirmek için uykuyu tamamen feda etmek yerine, öğrenilmiş bilgileri gözden geçirmek ve dinlenmeye zaman ayırmak öneriliyor.
- Çalışmayı son geceye bırakmayın: Konuları günlere bölmek, tekrar için fırsat sağlar.
- Tekrar yapın: Önemli bilgileri kitaba bakmadan hatırlamaya çalışmak, öğrenilenleri gözden geçirmeye yardımcı olabilir.
- Uyku saatini koruyun: Sınav günü erken kalkılacaksa yatış saatini buna göre planlayın.
- Dikkat dağıtıcıları azaltın: Ders çalışırken telefon bildirimlerini kapatmak odaklanmayı kolaylaştırabilir.
- Son saatlerde kendinizi tüketmeyin: Bütün gece çalışmak yerine önemli başlıkları gözden geçirip dinlenmeye geçin.
Bu adımlar sınavda belirli bir not veya başarı garantisi vermiyor; öğrenme, tekrar ve uyku arasında denge kurmaya yardımcı olmayı amaçlıyor.
“Uyku, öğrenmenin bir parçası”
Derya Şahin, sınav döneminde uykunun ders çalışmaya ayrılan zamandan kayıp gibi görülmemesi gerektiğini söyledi. Şahin, öğrenmenin yalnızca bilgiyi almak değil, o bilginin hafızada sağlamlaşmasına da fırsat vermek olduğunu belirterek, “Uyku, öğrenmenin karşısında değil, öğrenmenin bir parçası” dedi.
Araştırmalar, uykusuz kalarak çalışmanın hafızayı güçlendirdiği düşüncesini desteklemiyor. Öğrenilen bilgilerin kalıcı hâle gelmesi, dikkat ve hatırlama süreçleri açısından yeterli uyku önem taşıyor.
