Kadir Polat Toban
Ankara’nın kitapçılarıyla tanınan Olgunlar Sokak adının en az 1935’ten beri kullanıldığı, Ulus gazetesinin arşivindeki bir ilanla belgelendi. Gazete, 19 Aralık 1935 tarihli sayısında Olgunlar Sokak’taki 6 numaralı apartmanda kiralık daireler bulunduğunu duyurdu. Adın hangi gerekçeyle seçildiği ise kesinlik kazanmış değil.
Olgunlar adı 1935 tarihli ilanda geçiyor
Ulus gazetesinin 19 Aralık 1935 tarihli sayısının 7. sayfasındaki ilanda, Yenişehir’de, vekâletlerin karşısında ve polis merkezi arkasında bulunan Olgunlar Sokak’taki 6 numaralı apartmanın daireleri için kiralık duyurusu yer aldı. Bu kayıt, sokağın adının Cumhuriyet’in ilk yıllarında adres tariflerinde kullanıldığını gösteriyor.
Arşiv taramasında 1937 ve 1938 tarihli Ulus sayılarında da Olgunlar Sokak adresine rastlandı. 1 Kasım 1937 tarihli bir ilan, Çankaya Caddesi ve Belçika Büyükelçiliği çevresini tarif ederken sokağın adını da kullanıyordu. 1935, ismin ilk kez verildiği tarih değil, ulaşılan en eski belge tarihi olarak değerlendiriliyor.
Olgunlaşma Enstitüsü’nden önce kullanılıyordu
Olgunlar adının Ankara Olgunlaşma Enstitüsü’nden geldiği düşüncesi, tarihler karşılaştırıldığında doğrulanmıyor. Millî Eğitim Bakanlığının tarihçesine göre enstitü, 1 Kasım 1958’de Maltepe’de, daha önce Erkek Sanat Enstitüsünün kullandığı bir apartman katında eğitim öğretime başladı. Olgunlar Sokak adı ise gazete kayıtlarında bundan 23 yıl önce yer alıyordu.
Kurum daha sonra Kızılay’daki Sakarya Caddesi’nde bulunan Ersen Apartmanı’na, ilerleyen dönemde de Radyoevi yakınındaki binaya taşındı. İstanbul’da 1945’te kurulan ilk olgunlaşma enstitüsünün ardından Ankara’daki kurum, Türkiye’nin ikinci enstitüsü olarak hizmet verdi. Mevcut kronoloji, sokağın adının 1958’de açılan kurumdan kaynaklandığı açıklamasıyla örtüşmüyor; “Olgunlar” adının seçilme nedeni ise kesin olarak belirlenmiş değil.
1956 tarihli imar kararında da anılıyor
Ankara Araştırmaları Dergisi’nde 2020’de yayımlanan, Duygu Hazal Simser imzalı çalışma da Olgunlar adını ele alıyor. Kocabeyoğlu Pasajı’nın gelişimini inceleyen araştırmada, İmar İdare Heyetinin 1956 tarihli kararına yer veriliyor. Karara göre Atatürk Bulvarı’nın Olgunlar Sokak ile Ulus Meydanı arasındaki bölümünde yapıların saçak yüksekliği 23 metre olarak belirlenmişti.
Ancak yıllar sonra yazılan araştırmada sokağın bugünkü adıyla anılması, adın ilk kullanım zamanını tek başına kanıtlamıyor. Bu açıdan 1935’te yayımlanan gazete ilanı, dönemin doğrudan kaydı niteliğinde.
Konut adresinden kitapçılarla özdeşleşen sokağa
Eski gazete kayıtları, bölgenin geçmişinde konutların da bulunduğunu gösteriyor. Gazeteci Süha Örtülü’nün 19 Temmuz 2018’de Başkent gazetesinde yayımlanan anılarında, Olgunlar Sokak’ta faaliyet gösteren Türk Haberler Ajansı ve Feyman Kulüp adlı eğlence mekânı anlatılıyor.
Sokağın sahaflar ve ikinci el kitapçılarla tanınan kimliği sonraki yıllarda öne çıktı. TMMOB Şehir Plancıları Odası Ankara Şubesi, 2 Şubat 2007 tarihli açıklamasında Olgunlar’ı sahafları ve ikinci el kitap satıcılarıyla Ankara’nın önemli yaya bölgelerinden biri olarak niteledi. Açıklamanın yapıldığı dönemde sokağın Atatürk Bulvarı’na bakan bölümünün araç trafiğine açılması gündemdeydi. Oda, düzenlemenin öğrencilerin ve kitap alışverişi yapan kent sakinlerinin kullandığı kamusal alanı olumsuz etkileyeceğini savundu.
Olgunlar, zaman içinde konut ve işyerlerinin bulunduğu bir güzergâhtan Ankara’nın kitap kültürüyle özdeşleşen kamusal alanlarından birine dönüştü.
2015’te resmî kayıtlarda cadde oldu
Ankara Büyükşehir Belediyesinin Değişen Cadde ve Sokak İsimleri listesinde Olgunlar Sokak’ın 2015’te Olgunlar Caddesi olarak sınıflandırıldığı belirtiliyor. Kayıtlarda Kültür, Kavaklıdere, Tınaztepe ve Meşrutiyet mahallelerindeki Olgunlar Sokak için aynı değişiklik yer alıyor.
Valilik oluru 9 Şubat 2015, belediye meclisi kararı 5 Mart 2015, uygulama tarihi ise 10 Ağustos 2015 olarak kaydedildi. Düzenlemeyle “Olgunlar” adı korundu, yolun resmî niteliği sokaktan caddeye çevrildi. Kitapçıların bulunduğu bölüm günlük kullanımda Olgunlar Sokak olarak anılmayı sürdürüyor.
Adın kökeni henüz kesinleşmedi
Gazete arşivleri, akademik yayınlar ve belediye kayıtları, Olgunlar adının en az 1935’ten beri kullanıldığını ortaya koyuyor. Ancak adın ilk kez ne zaman ve hangi kararla verildiği ya da hangi gerekçeye dayandığı kesin olarak bilinmiyor. Bu sorunun yanıtlanması için 1930’lu yılların ve öncesinin Yenişehir planlarıyla dönemin Ankara Belediyesi kararları ve sokak adlandırma kayıtlarının incelenmesi gerekiyor.
Olgunlar’ın bugünkü kitapçı kimliğinin ardında uzun bir kent geçmişi bulunuyor; ismin gerçek kökeni ise ilk adlandırma kararının bulunmasıyla netleşecek.
