Kadir Polat Toban
ABD ordusunda görev yaptığı sırada Fort Hood’daki saldırıda 13 kişiyi öldüren eski binbaşı Nidal Malik Hasan’ın 3 Aralık 2026’da kurşuna dizilerek idam edilmesi planlanıyor. Pentagon infazın canlı yayımlanması için hazırlık yapıldığını doğrularken, Başkan Donald Trump yayın hakkında henüz nihai kararını vermedi.
Plan uygulanırsa ABD ordusu 1961’den bu yana ilk kez ölüm cezası infaz edecek; kurşuna dizme yöntemi de İkinci Dünya Savaşı sonrasından bu yana ilk kez kullanılacak. Canlı yayın tasarısı siyasetçiler, insan hakları kuruluşları ve dinî temsilciler arasında tepki ve tartışmalara yol açtı.
Nidal Hasan neden idama mahkûm edildi?
ABD ordusunda psikiyatrist olarak görev yapan eski binbaşı Nidal Malik Hasan, 5 Kasım 2009’da Teksas’taki Fort Hood askerî üssünde silahlı saldırı düzenledi. Saldırıda 13 kişi öldü, 32 kişi yaralandı. Polis tarafından vurulan Hasan belden aşağısı felçli kaldı.
Hasan, yargılama sırasında saldırıyı gerçekleştirdiğini kabul etti ve eylemini ABD’nin Müslüman ülkelerde yürüttüğü askerî operasyonlara karşı çıkmasıyla ilişkilendirdi. Askerî mahkeme, 2013’te Hasan’ı 13 kişiyi kasten öldürmek ve 32 kişiyi öldürmeye teşebbüs etmekten suçlu bulup ölüm cezasına çarptırdı.
Başkan Trump’ın infazı onaylamasının ardından 3 Aralık tarihi belirlendi. Hasan’ın federal yargı mercilerine yeni başvurular yapabilmesi nedeniyle infazın ertelenmesi ihtimali de bulunuyor.
Canlı yayın planı tartışma yarattı
Pentagon, infazın canlı yayımlanması yönünde hazırlık yapıldığını doğruladı. Savunma Bakanı Pete Hegseth kamuya gösterilmesini savunurken Trump, 10 Ekim itibarıyla yayın konusunda henüz nihai karar vermediğini söyledi. Başkan Yardımcısı JD Vance de canlı yayın fikrine ilişkin çekincelerini dile getirdi.
Plan, Cumhuriyetçi ve Demokrat siyasetçilerin yanı sıra insan hakları örgütleri ve dinî temsilcilerden tepki aldı. Papa XIV. Leo, 10 Ekim Dünya Ölüm Cezasına Karşı Mücadele Günü’nde ölüm cezasına karşı tutumunu yineledi. Vatikan Devlet Sekreteri Kardinal Pietro Parolin ise canlı yayın düşüncesini insan onuruyla bağdaşmayan bir gösteri olarak nitelendirdi.
ABD’de halka açık infazlar 1930’lu yıllarda sona erdi. Kentucky’de 1936’da Rainey Bethea’nın asılması, ülkedeki son büyük halka açık infazlardan biri olarak kayda geçti. Timothy McVeigh’in 2001’deki infazı ise belirli mağdur yakınlarına kapalı devre yayınla izletilmişti.
Ölüm cezası ve kurşuna dizmenin geçmişi
Ölüm cezasının bilinen yazılı geçmişi yaklaşık 3 bin 800 yıl öncesine uzanıyor. Babil Kralı Hammurabi’nin MÖ 18. yüzyılda hazırlattığı kanunlarda 25 farklı suç için ölüm cezası öngörülüyordu. Antik Yunan’daki MÖ 7. yüzyıl Drakon yasaları ile Roma’nın MÖ 5. yüzyıldaki On İki Levha Kanunları da ölüm cezası içeren düzenlemeler arasındaydı.
Çarmıha germe, yakma, boğma, asma ve baş kesme farklı dönemlerde kullanılan infaz yöntemleri oldu. İngiltere’de asma, 10. yüzyıldan itibaren yaygınlaştı. Aydınlanma döneminde cezanın meşruiyeti daha yoğun biçimde sorgulanmaya başladı; Cesare Beccaria’nın 1764’te yayımlanan Suçlar ve Cezalar Üzerine adlı eseri bu tartışmanın dönüm noktalarından biri oldu.
Ateşli silahların ordularda yaygınlaşmasıyla kurşuna dizme, özellikle askerî ceza sistemlerinde firar, itaatsizlik ve casusluk gibi suçlara verilen ölüm cezalarının uygulanmasında kullanıldı. Yöntem, savaş ve siyasi baskı dönemlerinde yargısız öldürmelerde ve toplu katliamlarda da görüldü.
ABD askeri Eddie Slovik, 31 Ocak 1945’te İkinci Dünya Savaşı sırasında firar suçundan kurşuna dizildi. ABD ordusunda infaz edilen son ölüm cezası ise 13 Nisan 1961’de John A. Bennett’ın asılmasıydı. Hasan hakkındaki plan gerçekleşirse 65 yıllık aranın ardından yeni bir askerî infaz yapılmış olacak.
Tarihteki büyük toplu kurşuna dizme olayları
Kaynakta sıralanan toplu öldürmeler, yasal ölüm cezası infazlarından farklı olarak savaş suçu, insanlığa karşı suç veya soykırım kapsamındaki eylemlerdi.
Babyn Yar Katliamı – Ukrayna, 1941
Nazi Almanyası’nın Kiev’i işgal etmesinin ardından 29-30 Eylül 1941’de Babyn Yar vadisinde 33 bin 771 Yahudi öldürüldü. Katliam iki günle sınırlı kalmadı; Nazi işgali boyunca bölgede gerçekleştirilen öldürmelerde yaklaşık 100 bin kişinin hayatını kaybettiği değerlendiriliyor.
Katyn Katliamı – Sovyetler Birliği, 1940
Sovyet güvenlik teşkilatı NKVD, 1940’ta yaklaşık 22 bin Polonya vatandaşını öldürdü. Kurbanlar arasında askerî subaylar, polisler ve kamu görevlileri vardı. Katyn’de 4 bin 404, Kalinin’de 6 bin 287, Harkiv’de 3 bin 896 savaş esiri öldürüldü; diğer infaz merkezlerinde de binlerce kişi yaşamını yitirdi.
Srebrenitsa Soykırımı – Bosna-Hersek, 1995
Temmuz 1995’te Bosnalı Sırp güçleri, Srebrenitsa’da 8 binden fazla Boşnak erkek ve çocuğun öldürülmesinden sorumlu tutuldu. Kurbanların önemli bir bölümü toplu infazlarda hayatını kaybetti. Uluslararası yargı kararları, yaşananları soykırım olarak tanımladı.
Paris Komünü’nün Kanlı Haftası – Fransa, 1871
Paris Komünü’nün 21-28 Mayıs 1871’de bastırılması sırasında binlerce kişi öldürüldü. Hükümet birlikleri yargısız toplu infazlar da gerçekleştirdi.
2025’te dünyada kaydedilen infazlar
Uluslararası Af Örgütü’nün 18 Mayıs 2026’da yayımladığı rapora göre 2025’te dünyada en az 2 bin 707 kişi idam edildi. Bu, bir önceki yıla kıyasla yüzde 78 artış anlamına geliyor. Çin’de gerçekleştirildiği düşünülen binlerce infaz, doğrulanabilir veri bulunmadığı için toplama dahil edilmedi.
- İran: en az 2 bin 159
- Suudi Arabistan: en az 356
- Yemen: en az 51
- ABD: 47
- Mısır: 23
- Kuveyt: 17
- Singapur: 17
Çin, Kuzey Kore ve Vietnam’daki infazlar güvenilir biçimde sayısallaştırılamadığı için küresel toplamın gerçek sayının altında olduğu değerlendiriliyor. Raporda 2025’te en az 17 halka açık infaz kaydedildiği; bunların altısının Afganistan’da, 11’inin İran’da gerçekleştiği belirtildi.
2025 sonu itibarıyla 113 ülke ölüm cezasını tüm suçlar için hukuk sisteminden kaldırmıştı. Cezayı yasal olarak veya uygulamada kaldıran ülkelerin toplamı 145’e ulaşmıştı.
ABD’deki plan neden tarihsel bir eşik?
Hasan’ın 3 Aralık 2026’da kurşuna dizilmesi, ABD ordusunda 1961’den bu yana gerçekleştirilecek ilk ölüm cezası infazı olacak. Planı uluslararası gündeme taşıyan unsurlardan biri de infazın canlı yayımlanması önerisi. Böylece halka açık infazların devlet otoritesi, caydırıcılık ve insan hakları açısından nasıl değerlendirilmesi gerektiği yeniden tartışılıyor.
İnfaz tarihi yaklaşırken Hasan’ın olası hukuki başvuruları ve Trump’ın canlı yayın konusundaki nihai kararı sürecin belirleyici başlıkları olarak öne çıkıyor.
