Şevket Yusuf Tekindor
Ankara’da geçmişe açılan hayalî bir kapının Ulus’ta başlayabileceği düşüncesi, semtin aynı çevrede farklı çağlardan izler taşımasına dayanıyor. Frig dönemine uzanan bulgulardan Roma yapıtlarına, Osmanlı eserlerinden Cumhuriyet’in kuruluş yıllarının simge binalarına kadar pek çok tarih katmanı burada bir arada görülebiliyor.
Ulus’un geçmişi Roma’dan önceye uzanıyor
Ankara İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün kent tarihçesine göre, merkezdeki kazılarda Friglerin Ankara’da yaşadığına ilişkin bulgular elde edildi. Kent daha sonra Lidya, Pers ve Helenistik dönemlerin ardından Roma egemenliği altında gelişti. Bu nedenle Ulus’un bugünkü tarihî yapılarının gerisinde, kazılarda izleri görülen daha eski bir yerleşim geçmişi de bulunuyor.
Ulus ve Altındağ çevresi; Roma Hamamı, Augustus Tapınağı, Julianus Sütunu ve Ankara Kalesi’nin yanı sıra Hacı Bayram Veli Camii ile Cumhuriyet dönemi yapılarının bir arada bulunduğu önemli tarih ve kültür alanları arasında gösteriliyor.
Roma döneminden kalan yapılar
Hacı Bayram Veli Camii’nin bitişiğindeki Augustus Tapınağı, Roma dönemi Ankara’sının öne çıkan yapılarından biri. Kültür Portalı’nın aktardığı bilgilere göre tapınak, Galatya’nın Roma’ya katılmasının ardından İmparator Augustus adına inşa edildi. Yapının duvarlarında Augustus’un icraatlarını anlatan Latince ve Yunanca yazıtlar yer alıyor.
Çankırı Caddesi’ndeki Roma Hamamı’nda Frig, Roma ve Bizans dönemlerine ait katmanların yanı sıra Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden izler de bulundu. Sikkelere dayanılarak hamamın, İmparator Caracalla döneminde, MS 3. yüzyılın başlarında yapıldığı tahmin ediliyor. Ulus çevresindeki bir diğer Roma eseri Julianus Sütunu ise İmparator Julianus’un Ankara’da bulunması anısına MS 361-363 yıllarında dikildi.
Hacı Bayram’da Roma ve Osmanlı yan yana
Hacı Bayram Veli Camii, Augustus Tapınağı’nın hemen yanında yer alıyor. Kültür Portalı’na göre caminin doğu cephesi tapınağın duvarına yaslanıyor. Böylece Roma dönemine ait bir yapı ile Osmanlı döneminin önemli dinî merkezlerinden biri aynı noktada buluşuyor.
Hacı Bayram Camii ve Türbesi çevresi, Augustus Tapınağı’yla birlikte tarihî bir bütün oluşturduğu için 2016’da UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alındı.
Ankara Kalesi’nde farklı dönemlerin izleri
Ankara Kalesi’nin kesin yapım tarihi bilinmiyor. Kültür Portalı’na göre kale Galatlar döneminde varlığını sürdürüyordu; Roma döneminde onarıldı, Bizans döneminde yeniden inşa edilip tahkim edildi. Selçuklular da yapıyı onararak genişletti. Kaleiçi’ndeki geleneksel Ankara evleri ise daha sonraki dönemlerin izlerini taşıyor.
Kale, tek bir dönemin eseri olmaktan ziyade farklı çağlarda onarılan, değiştirilen ve yeniden kullanılan bir yapı olarak öne çıkıyor.
Osmanlı’nın ticaret yapıları müzeye dönüştü
Ulus ve kale çevresindeki tarihî doku ticaret yapılarıyla da şekilleniyor. Bugün Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nin bulunduğu Mahmut Paşa Bedesteni 15. yüzyılın ikinci yarısında yapıldı; Kurşunlu Han da Osmanlı dönemine ait yapılar arasında yer alıyor. İki yapı daha sonra restore edilerek müzeye dönüştürüldü.
Ulus’tan Cumhuriyet’in ilk Meclislerine
Cumhuriyet Caddesi’ndeki I. TBMM Binası, 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin açıldığı yer. TBMM kayıtlarına göre bina 1920-1924 yılları arasında Meclis olarak kullanıldı. Millî Mücadele döneminin temel kararlarının yanı sıra İstiklal Marşı’nın kabulü, Saltanatın kaldırılması, Ankara’nın başkent oluşu ve Cumhuriyet’in ilanı bu Meclis döneminde gerçekleşti.
İkinci Meclis binası da birkaç yüz metre uzaklıkta bulunuyor. Mimar Vedat Tek’in tasarladığı yapı 1924-1960 yılları arasında TBMM’ye ev sahipliği yaptı; bugün Cumhuriyet Müzesi olarak hizmet veriyor.
Ulus ile Hamamönü’nün tarihî dokusu
Hamamönü, geleneksel Ankara evleri, tarihî camileri ve restore edilmiş sokaklarıyla eski Ankara atmosferini yansıtan önemli bir bölge. Ankara İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü de burayı tarih ve kültür turizmi merkezleri arasında gösteriyor. Ulus’un ayırt edici yanı ise Roma’dan Cumhuriyet dönemine uzanan daha geniş bir tarih çizgisinin aynı çevrede izlenebilmesi.
Ulus’ta Roma yapılarından Osmanlı eserlerine ve Cumhuriyet’in kuruluş yıllarının merkezlerine kısa mesafelerde ulaşılabiliyor. Bu tarih katmanları, semti Ankara’nın geçmişini farklı dönemleriyle birlikte okuyabileceğiniz alanlardan biri haline getiriyor.
