Şevket Yusuf Tekindor
Sarp Bozkurt’un sunduğu, Melis İşiten’in konuk olduğu Acı Sohbet’in ilk bölümü, ABD merkezli First We Feast’in Hot Ones programına benzetildi. İzleyiciler, iki yapım arasındaki format benzerliği nedeniyle eleştirilerini sosyal medyada dile getirdi.
ACN Digital’in YouTube kanalında 16 Ekim’de yayınlanmaya başlayan programın ilk bölümünde Bozkurt ve İşiten, sohbet sırasında acılık seviyesi artan yiyecekleri tattı. İzleyiciler, YouTube yorumlarında ve X’te yaptıkları paylaşımlarda Acı Sohbet’i Hot Ones’ın kopyası olarak nitelendirdi ve yapım ekibini “fikir hazırcılığı” ile eleştirdi.
Programın video açıklamalarında, tanıtımlarında ve jenerik bilgilerinde First We Feast ya da formatın çatı şirketi olarak anılan Complex Networks ile resmî lisans anlaşması yapıldığına ilişkin bilgi bulunmadığı aktarılıyor.
Acı Sohbet ile Hot Ones arasındaki benzerlikler
Chris Schonberger’in yarattığı ve Sean Evans’ın sunduğu Hot Ones, 2015’ten bu yana First We Feast kanalında yayınlanıyor ve 14 milyonu aşkın aboneye sahip. İki programda da konuklara hafiften daha acıya doğru sıralanan yiyecekler sunuluyor; sohbet ve sorular da bu sırada ilerliyor.
Haberdeki değerlendirmeye göre Acı Sohbet’te de acı seviyesi yükseldikçe konukların daha samimi yanıtlar vereceği bir akış benimseniyor. Siyah fon, karşılıklı masa düzeni, acıyı bastırmak için bulundurulan süt ve su ile konuğun tepkilerine yönelik yakın plan çekimler de iki yapım arasındaki görsel benzerlikler arasında sayılıyor.
Dijital içeriklerde format tartışması
Haberde, uluslararası format ticaretinin televizyon dünyasında lisans sözleşmeleriyle yürütüldüğü; dijital platformlarda ise bazı yabancı konseptlerin lisanssız biçimde yerelleştirildiği belirtiliyor. Survivor ve MasterChef’in Banijay, O Ses Türkiye’nin ise ITV Studios formatı olduğu; bu yapımların Acun Medya ve benzeri şirketlerce lisans ödenerek uyarlandığı örnek gösteriliyor.
ABD merkezli Jubilee Media’nın Middle Ground ve flört formatları ile Cut kanalının Truth or Drink konseptlerinin de Türkiye’de farklı kanallar tarafından benzer biçimde kullanıldığı öne sürülüyor. Haberde, kamera açıları ve soru kartı tasarımlarına kadar benzerlikler bulunduğu ifade ediliyor.
Formatların telif ve hukuk boyutu
Haberde aktarılan hukuki çerçeveye göre, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında soyut fikirler, yarışma kuralları ve genel program konseptleri tek başına eser sayılmıyor. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin televizyon ve video formatlarına ilişkin kararlarında, formatın korunması için sahne, ışık, akış ve diyalog kalıplarını içeren bir “format kitabı”nın tescil edilmiş olması gerektiği belirtiliyor. Bu koşul yoksa benzerlik iddiası, telif ihlali yerine 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 54. ve 55. maddeleri kapsamında haksız rekabet uyuşmazlığı konusu olabiliyor.
Üreticilerin hazır formatlara yönelme nedenleri
Sektör temsilcilerine atfedilen değerlendirmelerde üç etken öne çıkıyor: Yapımcıların reklam bütçelerini riske atmamak için başka ülkelerde izleyici bulmuş formülleri tercih etmesi, tanınmış konukların yarattığı gündemin formatın özgünlüğü tartışmasını gölgede bırakması ve fikir ile konseptlerin uluslararası telif hukukunda korunmasının güç olması.
Haberde ayrıca, YouTube üzerinden yapılan yerelleştirmelere karşı doğrudan DMCA bildirimi veya telif ihtarının birebir görüntü ya da müzik kullanımında geçerli olduğu aktarılıyor. Reklam Özdenetim Kurulu ilkeleri ve çok uluslu markaların uyum kuralları çerçevesinde, kurumsal reklamverenlerin sponsorluk süreçlerinde özgün format lisansı ölçütünü daha sıkı denetlemeye başladığı da belirtiliyor.
