Angaralı
Türkiye’de lisans mezunlarının kayıtlı istihdam oranı 2025’te gerilerken ilk iş bulma süresi kısaldı. Stanford araştırması ABD’de yapay zekâya daha açık mesleklerde gençlerin işe alımında yavaşlamaya işaret ediyor; ancak Türkiye’de bu değişimin yapay zekâdan kaynaklandığını gösteren ayrıntılı veri bulunmuyor.
Yapay zekânın çalışma hayatına etkisi tartışılırken üniversiteden yeni mezun olan gençler için ilk işe erişim sorusu öne çıkıyor. Yazılım geliştirme, çeviri ve müşteri hizmetleri gibi alanlardaki bazı başlangıç görevlerinin otomatik araçlarla yapılabilmesi, işverenlerin deneyimsiz çalışanlara yönelik talebinin değişip değişmediğini gündeme getiriyor.
Türkiye’de mezun istihdamı geriledi, ilk iş süresi kısaldı
TÜİK’in 23 Temmuz 2026’da açıkladığı göstergelere göre lisans mezunlarının kayıtlı istihdam oranı 2024’te yüzde 75 iken 2025’te yüzde 73,9’a düştü. Mezuniyetten sonra ilk işi bulma süresinin ortalaması ise 14,4 aydan 14,2 aya indi.
Bu göstergeler mezunların çalışma hayatına geçişinde farklı yönlerde değişim olduğunu ortaya koyuyor; ancak değişimlerin yapay zekâdan kaynaklandığını göstermiyor.
Bilişim ve iletişim teknolojileri mezunlarının kayıtlı istihdam oranı yüzde 78,7’den yüzde 76,7’ye geriledi. Ön lisans mezunlarında da oran yüzde 66,4’ten yüzde 65,7’ye indi. Bilişim ve iletişim alanındaki düşüş, genel lisans ortalamasındaki gerilemeden daha yüksek olsa da tek başına iş ilanlarının azaldığını veya bunun nedeninin yapay zekâ olduğunu kanıtlamıyor.
TÜİK’in yükseköğretim göstergeleri yalnızca o yıl mezun olanları değil, 2015-2024 döneminde mezun olup belirlenen kayıt koşullarını karşılayan kişileri kapsıyor. Kayıtlı istihdamda görünmeyenler arasında işsizlerin yanı sıra eğitimine devam edenler, kayıt dışı çalışanlar ve iş aramayanlar da yer alabiliyor. Bu nedenle yüzde 73,9’luk oran, kalan yüzde 26,1’lik kesimin tamamının işsiz olduğu anlamına gelmiyor.
Stanford araştırması gençlerin işe alımında yavaşlamaya işaret ediyor
Stanford Digital Economy Lab araştırmacıları Erik Brynjolfsson, Bharat Chandar ve Ruyu Chen’in 12 Ağustos 2026’da güncellediği çalışmada, ABD’deki bordro hizmetleri şirketi ADP’nin milyonlarca çalışanı kapsayan kayıtları kullanıldı. Haziran 2026’ya kadar uzanan verilerde, yapay zekâya yüksek düzeyde açık mesleklerdeki 22-25 yaş grubunun istihdamı, daha az açık mesleklerdeki akranlarıyla karşılaştırıldı.
Çalışmaya göre yüksek düzeyde açık mesleklerde gençlerin istihdamı, diğer grubun artış hızına ulaşması halinde görülecek seviyenin yaklaşık yüzde 19 altında kaldı. Araştırmacılar, farkın ağırlıklı olarak mevcut çalışanların işten çıkarılmasından değil, gençlerin işe alınma hızındaki yavaşlamadan kaynaklandığını belirtti.
Bu bulgu, yapay zekânın etkisinin yalnızca işten çıkarmalarla ortaya çıkmayabileceğine; işverenlerin yeni başlangıç pozisyonları açmamasının da rol oynayabileceğine işaret ediyor. Bununla birlikte araştırmacılar ekonomi genelinde yaygın bir iş kaybı tespit etmediklerini ve farkın ne kadarının doğrudan yapay zekâdan kaynaklandığının kesinleşmediğini vurguluyor.
Singapur Cumhurbaşkanı’ndan yeni mezunların iş bulmasına ilişkin uyarı
Singapur Cumhurbaşkanı Tharman Shanmugaratnam, 12 Ekim 2026’da Bangkok’ta düzenlenen IMF ve Dünya Bankası yıllık toplantılarında, yapay zekânın yeni mezunlara yönelik işgücü talebini azalttığını söyledi. Özellikle teknolojiden daha fazla etkilenebilecek sektörlerde gençlerin çalışma hayatına ilk adımı atmasının zorlaştığını belirten Shanmugaratnam, hükümetlerin konuyu gecikmeden ele alması gerektiğini ifade etti.
Shanmugaratnam ayrıca teknolojik dönüşümün gelişmiş ülkelerle gelişmekte olan ülkeler arasındaki eşitsizlikleri büyütebileceği uyarısında bulundu. Bu açıklama Türkiye işgücü piyasasına yönelik bir araştırmaya dayanmıyor. Türkiye’de benzer bir değişimin yaşanıp yaşanmadığını değerlendirmek için yerel işe alım verileri gerekiyor.
Otomasyon bazı başlangıç görevlerini değiştirebilir
Bir mesleğin ortadan kalkmasıyla o meslekteki belirli görevlerin otomatikleştirilmesi aynı şey değil. Yazılım geliştirmede basit kod yazma, hata ayıklama ve dokümantasyon işleri yapay zekâ araçlarıyla yürütülebilirken yazılım mimarisi, güvenlik, kullanıcı ihtiyaçlarının değerlendirilmesi ve sistem denetimi insan emeği gerektiriyor.
Çeviride standart metinlerin ilk taslakları makine çevirisiyle hazırlanabiliyor; hukuki, teknik ya da bağlam doğruluğu gerektiren içeriklerde ise insan kontrolü önem taşıyor. Müşteri hizmetlerinde sık sorulan soruların yanıtlanması ve standart başvuruların sınıflandırılması otomatik sistemlere aktarılabilirken karmaşık şikâyetler ve istisnai durumlar farklı beceriler gerektiriyor.
Otomasyon yeni uzmanlık alanları da oluşturabilir. Ancak yeni çalışanların deneyim kazanmak için üstlendiği görevlerin otomatikleştirilmesi, mesleğe girişte uygulamalı bilgi edinme yollarını etkileyebilir. Bu konu üniversitelerin yanı sıra şirketlerin işe alım politikalarını ve mesleki eğitim kurumlarını da ilgilendiriyor.
Türkiye’de genç işsizliği yüzde 13
TÜİK’in 30 Eylül 2026’da yayımladığı Ağustos 2026 İşgücü İstatistikleri’ne göre 15-24 yaş grubunda mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı yüzde 13 oldu. Oran genç erkeklerde yüzde 9,7, genç kadınlarda yüzde 19,4 olarak ölçüldü.
Bu veriler yalnızca üniversite mezunlarını veya ilk işini arayanları kapsamıyor; ayrıca işsizlik oranını yapay zekâ kullanımına göre ayırmıyor. Faiz, maliyet ve talepteki değişiklikler, mezun sayısı ve sektörel yavaşlama da işverenlerin işe alım kararlarını ve başlangıç pozisyonlarındaki rekabeti etkileyebiliyor. Bu nedenle ilanlardaki olası düşüşü yalnızca yapay zekâya bağlamak için daha ayrıntılı veriler gerekiyor.
Ankara’daki eğitim projesinde işe yerleşme sonucu ayrı bir ölçüt
Ankara Kalkınma Ajansı, 7 Ağustos 2025’te Level Up Oyun Sektörü Teknik Destek Programı kapsamında Güdül Halk Eğitim Merkezi’nin yapay zekâ destekli oyun geliştirme eğitimi projesinin destek almaya hak kazandığını duyurdu. Gençlerin oyun geliştirme sektöründe istihdam edilebilirliğini artırmayı amaçlayan projede programlama, oyun tasarımı ve dijital üretim alanlarında toplam 60 saatlik eğitim planlandı. Katılımcıların eğitim sonunda kendi oyun prototiplerini geliştirmesi hedeflendi.
Eğitim projesinin desteklenmesi, katılımcıların işe yerleşmesiyle aynı sonucu ifade etmiyor. Bu örnek, beceri kazandırma çalışmalarının yanı sıra eğitim sonrasında mezunların ulaştığı istihdam olanaklarının da izlenmesi gerektiğini gösteriyor.
Türkiye’de yapay zekânın ilk işlere etkisi henüz ölçülemiyor
Başlangıç pozisyonlarındaki değişimi incelemek için aynı mesleklerde deneyim şartı aramayan ilanların yıllar içindeki payını karşılaştırmak gerekiyor. Yazılım, çeviri ve müşteri hizmetlerinde yalnızca toplam ilan sayısı değil, deneyimsiz adaylara açık pozisyonların oranı da önem taşıyor. İlan sayısındaki azalma tek başına otomasyon kanıtı sayılamaz; işe alımın yavaşlaması, ilan yayımlama yöntemlerinin değişmesi veya ekonomik koşullar da benzer sonuçlara yol açabilir.
Türkiye’deki mevcut resmî göstergeler gençlerin istihdam durumunu ve mezunların çalışma hayatına geçişini ortaya koyuyor. Ancak yapay zekâ nedeniyle kaç başlangıç pozisyonunun açılmadığını göstermiyor. Bu nedenle veriler, yapay zekânın Türkiye’de yeni mezunların iş olanaklarını kesin olarak daralttığı sonucuna varmaya yetmiyor; uluslararası araştırmalarda görülen riskin yerel işe alım verileriyle ölçülmesi gerekiyor.
